Evlenmeden önce tereddüt: geçici bir korku mu, gerçek bir sinyal mi

Son anda gelen korku çok konuşulur, neredeyse hep bir fıkra tonuyla: sabahın altısında banyonun kenarında oturan damat. Zararsız olanı budur ve çoğu insanın yaşadığı da odur. Diğerinden — kararın kendisinin yanlış olabileceği düşüncesinden — neredeyse hiç söz edilmez, çünkü onu sesli söylemek sevdiğiniz biri hakkında hüküm vermek gibi hissettirir.

Tam da bu yüzden hiç ele alınmadan kalır; ya kendiliğinden geçer ya da düğünden sonra başka bir adla geri gelir. Bu yazı onu, olduğundan büyük göstermeden ciddiye alıyor. Nikâh sabahının heyecanı ayrı bir şeydir ve buranın konusu değildir.

Tereddüt diye yaşanan şey çoğu zaman şu üç hâlden biridir. Birbirlerine benzerler — bölünen uyku, göğüste bir ağırlık, yalnız kalma isteği — ve bambaşka cevaplar isterler.

Hazırlık yorgunluğu oturma düzeniyle, parayla, bir şey bekleyen bir aileyle ilgilidir. Burada ağırlığı artıran bir şey daha var: masrafın ve davetli listesinin önemli bir bölümü iki ailenin arasında paylaşılıyor, yani taşıdığınız yükün bir kısmı sizin kararınız bile değil. Yine de en sağlam tanıma işareti takvimdir: hangi hafta kötüleştiğini ve o hafta ne olduğunu söyleyebiliyorsanız, evlilikten değil yükten söz ediyorsunuz.

Son andaki korku şüpheden çok baş dönmesine benzer — belirli bir cumartesiden sonra bir kapının kapanacağı ve mümkün bütün öteki hayatların yaşanmadan kalacağı düşüncesi. Şimdiki zamana döndüğünüz anda hafifler ve yanınızdaki insan hakkında değil, kendi bağlanma biçiminiz hakkında bir şey söyler.

Gerçek tereddüdün ise bir nesnesi vardır. Tek cümleye sığar ve o cümlenin içinde bir davranış, bir kişi ya da bir gelecek bulunur: paranın nasıl yönetildiği, çocuk konusunda kapanmamış bir soru, bir içki alışkanlığı, yıllardır yerinden kıpırdamayan bir tartışma, bu ilişkide küçüldüğünüz hissi. Bu tereddüdü düğün yaratmaz. Düğün onu yalnızca görünür kılar, çünkü ona ilk kez bir tarih koyan şeydir.

Üçü karışık gelir ve aylardır kötü uyuyan biri bir noktadan sonra hepsini tek bir duygu sayar. Aşağıdaki sınamalar düğümü çözer.

Hiçbiri tek başına hüküm vermez; birlikte bir resim verirler. Dördü de tek bir akşama, bir kâğıtla ve kimsenin haberi olmadan sığar.

• Geri sarma sınaması. Bu düşünce hazırlık başlamadan önce de var mıydı? Nişandan önce de aynı biçimde var olan bir tereddüt hazırlık yorgunluğu değildir — şu anda ona verdiğiniz gerekçeden daha eskidir. Onu henüz hiçbir şeyin organize edilmediği bir aya tarihleyebiliyorsanız soruyu büyük ölçüde cevaplamışsınız demektir.
• Çıkarma sınaması. Düğünün iptal edildiğini, herkesin haberdar edildiğini ve ikinizin birlikte kaldığını düşünün. Bu bir rahatlama yaratıyorsa mesele düğündür. Şimdi tersi: düğün oluyor ve sonraki hayatınız bugün ne ise tam olarak o, sadece yüzükler var. Bu düşüncede içiniz sıkışıyorsa mesele düğün değildir.
• Cümle sınaması. Tereddüdü, içinde bir nesne olan tek bir cümle hâlinde yazın. Bir şeyler yolunda değil böyle bir cümle değildir. Para konusundaki bu düzenin bir gün değişeceğine inanmıyorum böyle bir cümledir. Yirmi dakika sonra hâlâ bir nesneye oturmayan şey nadiren içeriklidir; hemen cümlesini bulan şey ise çoktan kurulmuş, sadece bekliyordu.
• Sıklık sınaması. Ayda bir kez gecenin üçünde gelip kahvaltıda gitmiş olan bir düşünce, günün ortasında sebepsiz gelen bir düşünceyle aynı şey değildir. İki hafta boyunca her gelişinde bir çizgi atın. İnsanlar kendi düşüncelerinin sıklığını iki yönde birden yanlış tahmin eder.

Dördü de ancak sonucun açık kalmasına izin verirseniz işler. Rahatlatılmak niyetiyle girerseniz rahatlatılırsınız. Davetiyeler dağıtılmadan önce daha dürüst sonuç vermelerinin sebebi de budur.

Düğün öncesinde korkutan şeylerin büyük bölümü bu sürecin kendisine aittir. Bunu bilmek teselli değil, isabet meselesidir — yoksa sıradan bir olay delil sayılır.

Hiç sahip olmadığınız bir şeyin yasını tutmak buna dahildir. Bir insanı seçmek aynı anda mümkün bütün öteki hayatlara karşı bir seçimdir ve onlar için duyulan kısa üzüntü ihanet değil, her ciddi bağlanmanın bedelidir. Kendinden çok emin olan insanlar da bunu yaşar.

Eşim, kocam, karım kelimelerinin bir süre yanlış oturması da öyle. Bu kelimeler gerçekten seyrettiğiniz evliliklerle doludur, genellikle anne babanızınkiyle. Bir evliliğin kötü bittiği bir aileden geliyorsanız yanınızda fazladan bir resim taşıyorsunuz ve o resmin sizin ilişkinizle ilgisi yok.

Asimetri de buna dahildir. Çoğu zaman yalnızca biriniz tereddüt eder, diğeri kaygısız görünür. Bu, tereddüt edenin daha az sevdiği anlamına gelmez: aynı karar farklı hızlarda işlenir ve her şeyi erken hayal etmeye başlayan kişi zor görüntülere önce varır. Bu yüzden onları sessizce taşımak yapılabilecek en kötü şeydir. Bir ilişki asimetriyi kaldırır, gizliliği kaldırmaz.

Bir de araya buraya özgü bir baskı girer: çevrenin sizden beklediği kesinlik. Burada evlenme kararı büyük ölçüde alenidir — söz kesilir, nişan yapılır, takı takılır — ve bu, kararın çoktan kapandığı izlenimini verir. Oysa kapanan şey duyurudur, düşünce değil.

Sürecin doğasına ait olmayan tek şey, kendini tamamen emin hissetme beklentisidir. Kesinlik, nikâhtan önce ulaşılıp sonrasında korunan bir hâl değildir. Her şeyi bilmiyor olmanıza rağmen verilen bir karardır.

Yaygın hata tereddüt etmek değildir. Onu ait olduğu yer dışında her yerde konuşmaktır.

Önce eşinize aittir ve hüküm biçiminde olmayan bir kalıpla. Bunun bizim için doğru olduğundan emin değilim ile altı haftadır aklımdan çıkmayan bir düşünce var ve onu tek başıma taşımak istemiyorum arasındaki fark, farkın tamamıdır. Birincisi ilişkiyi oylamaya açar; ikincisi bir hâli tarif eder ve yanına çağırır. Ayrıca o akşam hiçbir şeye karar verilmesi gerekmediğini de söyleyin. Bu konuşmaların çoğu, iki taraf da bir sonuçla bitmesi gerektiğine inandığı için kötü gider.

Önce ait olmadığı yerler: annenize, sağdıcınıza ya da nedimenize, arkadaş grubuna. Bu insanlar güvenilmez olduğu için değil, söyleneni sakladıkları için. Kötü bir akşamda müstakbel eşiniz hakkında kurulan bir cümle sizin için dört hafta sonra kapanır, dinleyen için on yıl sonra hâlâ hatırlanabilir durumdadır. Burada bir sebep daha var: iki aile düğün yüzünden zaten birbiriyle konuşuyor, dolayısıyla bir tarafa söylenen şey çoğu zaman öbür tarafa ulaşır. Üstüne aileler para harcamış olur — salon kaporası, takı, davetiye — ve tereddüdünüz duyulduğu anda konuşma sizin sorunuzdan çıkıp masrafın konuşmasına dönüşür. Sizi seven insanlar ayrıca taraf tutar; bu onların işidir ve burada gereken şeyin tam tersidir.

Dışarıdan biri olacaksa, düğünden bir beklentisi olmayan birini seçin. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın il müdürlükleri ve sosyal hizmet merkezleri 81 ilde ücretsiz aile danışmanlığı veriyor; evlilik öncesi danışmanlık da bunun içinde ve başvuru doğrudan merkeze ya da e-Devlet üzerinden yapılabiliyor. Bunun yanında özel çalışan aile danışmanları ve çift terapistleri var. Her iki durumda da bir randevu bir randevudur, terapiye başlamak değil; pek çok çift tam olarak bir kez gidiyor.

Bir sınırın açıkça söylenmesi gerekiyor. Biriniz diğerinden korkuyorsa, kontrol ediliyor ya da çevresinden koparılıyorsa veya tehdit edildiyse, bu yazının anlamındaki tereddüt bu değildir ve ikinizin arasında çözülecek bir şey de değildir. Alo 183 sosyal destek hattı Türkiye içinden ücretsiz aranıyor, günün her saatinde açık ve ihbarları ilgili ekiplere iletiyor. Acil bir durumda Emniyet Genel Müdürlüğü'nün KADES uygulaması tek tuşla konum bilgisiyle birlikte polise ihbar gönderiyor; 155 ve 112 de her zaman açık.

Önce rahatsız edici ön koşul: sonucu olmasına izin verilmeyen bir tereddüt hiçbir zaman ciddi ciddi sınanmaz. İptalin en baştan imkânsız olduğunu biliyorsanız — masraf, davetliler, aileler yüzünden — duygu sesini kesene kadar kendinizi ikna edersiniz. İptalin masada olması bu yüzden gerekir, hem de en çok sonunda gerçekleşmediği durumlarda.

Ondan önce erteleme gelir ve çoğu zaman daha dürüst cevap odur. Ancak iki şeyle birlikte işler: yeni bir tarih ve o tarihe kadar çözülmesi beklenen, adı konmuş tek bir şey. İkisi de yoksa bu bir öteleme olur — ve öteleme, iptalle aynı açıklamalara mal olurken hiçbir şeyi çözmez. Pratik bir ayrıntı: dosyadaki belgelerin kendi geçerlilik süreleri var ve evlenme izin belgesi aldıysanız o belge verildiği tarihten itibaren altı ay geçerli, yani yeni tarihi ona göre koyun ve emin değilseniz kendi evlendirme memurluğunuza sorun.

Uygulamada iptal, hissettirdiği kadar dramatik değildir. Nikâh randevusuna gitmemek sizi evli yapmaz ve hiçbir daireye gerekçe borçlu olmazsınız. Salon, fotoğrafçı, orkestra tarafında ise sözleşme karar verir: iptal bedelleri tarihe yaklaştıkça büyür ve kapora kural olarak geri gelmez. Yine de arayın, çünkü yeniden satılabilen bir tarih bazı faturaları küçültür. Davetliler için gerekçesiz kısa bir mesaj yeter; gerekçe verdiğiniz anda pazarlık başlar.

Burada asıl fark nişanda ortaya çıkıyor, çünkü Türk Medeni Kanunu nişanın bozulmasını ayrıca düzenliyor. Haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozan taraf, karşı tarafın evlenme amacıyla dürüstlük kuralları çerçevesinde yaptığı harcamalar için uygun bir tazminatla yükümlü olabiliyor ve aynı hak, o harcamaları yapan anne babaya da tanınıyor (m. 120); kişilik hakkı zarar gördüyse manevi tazminat da istenebiliyor (m. 121); nişanlılık evlenme dışında bir sebeple sona erdiğinde alışılmışın dışındaki hediyeler verenlerce geri istenebiliyor (m. 122) ve takı çoğu zaman tam olarak bu tartışmanın konusu oluyor. Bu davaların hakkı, nişanlılığın sona ermesinden bir yıl sonra zamanaşımına uğruyor. Burada yazan şey genel bir çerçeve; kendi durumunuz için bir avukata sorun.

Ve bu yazının etrafından dolaşamayacağı cümle. İptal edilen bir düğün para, birkaç fena hafta ve kimseye borçlu olmadığınız pek çok açıklama demektir. Rakamı vardır ve bir kez olur. Mahcubiyetten kurulmuş bir evlilikte bunların ikisi de yoktur. Bu, iptal için bir argüman değil. Soruyu maddi sebeplerle hiç sormamaya karşı bir argüman.

Karşı ağırlık da yanına ait: tereddüt eden çiftlerin çoğu evleniyor. Değişen şey karar değil, kararın dayandığı zemin — sonrasında bir konuşmaya dayanıyor, konuşmak zorunda kalmama isteğine değil.