Bir düğün gerçekte ne kadara mal olur?

Türkiye'de düğün maliyeti üzerine güvenilir bir ulusal ortalama yayımlanmıyor, yayımlansaydı bile enflasyon altında bir sezon dayanmazdı. Bu yüzden bu yazı size bir rakam vermeye çalışmıyor; rakamı kendiniz çıkarabileceğiniz hesabı veriyor. Aynı hesap gelecek yıl da çalışır, çünkü içindeki her şey oran ya da kişi başı bedel cinsindendir.

Aşağıdaki bütün paylar ve katsayılar, Türkiye'de düğünün nasıl satıldığından türetilmiştir: salon size masa değil, kişi satar. Bir yerde mutlak bir tutar göreceğinizi ummayın — göreceğiniz şey, kendi teklifinizi koyabileceğiniz boş kutulardır.

Bir düğünün toplam maliyeti iki parçadan oluşur. Birincisi misafirle büyüyen kısım: yemek, içecek, servis, masa düzeni, davetiye, nikâh şekeri. İkincisi sabit blok: fotoğraf ve video, gelinlik ve damatlık, kuaför, alyans, çiçek, gelin arabası, nikâh işlemleri. Sabit blok 80 kişilik bir düğünde de 400 kişilik bir düğünde de aşağı yukarı aynıdır.

Ortalamanın işe yaramamasının sebebi budur. İki düğün aynı ortalamayı verebilir ama biri az misafirli ve pahalı bir sabit blok, diğeri kalabalık ve mütevazı bir sabit bloktur. Aynı sayı, iki bambaşka düğün.

Enflasyon meselesi

İkinci sebep daha basit. Geçen sezonun rakamı bu sezonun düğününü anlatmaz ve iki sezon önceki rakam yanıltıcıdır. Bu yüzden bu yazıda tek bir tutar bulamayacaksınız. Bunun yerine her şey kişi başı bedelin katı olarak yazılmıştır: kendi salonunuzdan aldığınız kişi başı fiyatı yerine koyduğunuzda hesap kendini günceller.

Kişi başı bedele bu yazı boyunca K diyeceğiz. K, bir misafirin ağırlanmasının size gerçekten kaça mal olduğudur: paket fiyatı artı pakete dahil olmayan içecek, artı KDV, artı servisle ilgili ne varsa. Salonun ilanındaki rakam değil, ödeyeceğiniz rakam.

Toplamı başka hiçbir karar misafir sayısı kadar oynatmaz. Aşağıdaki tablo, sabit bloğu 100 kişilik bir düğünün toplamının yaklaşık üçte biri kabul eden basit bir modelin sonucudur — piyasa verisi değil, aritmetiktir, ve tam da bu yüzden her fiyat seviyesinde geçerlidir.

İki şey dikkat çekiyor. Toplam misafir sayısıyla birlikte büyüyor, ama kişi başına düşen toplam düşüyor. Sebebi sabit bloktur: fotoğrafçı, gelinlik, alyans ve davetiye 100 kişide de 400 kişide de aynı parayı ister.

Buradan çıkan sonuç çoğu çiftin beklediğinin tersidir. Küçük bir düğün toplamda ucuzdur ama kişi başında pahalıdır. Kalabalık bir düğün kişi başında ucuzdur ama toplamda hiçbir şeyi ucuzlatmaz. Karar verirken hangi sayıya baktığınızı bilin.

Kişi başı bedelin en büyük belirleyicisi mekânın türü ve şehirdir. Aşağıdaki sıralama tutar vermiyor; aynı düğünün nerede kurulduğuna göre nasıl bambaşka bir bütçeye oturduğunu gösteriyor.

Bu listenin iki ucu arasındaki fark birkaç katıdır ve hiçbir ulusal ortalama bunu taşıyamaz. Kendi rakamınızı ülkeye değil, kendi ilinize ve kendi mekân türünüze göre kurun.

Kır düğününde ilan fiyatı yanıltır. Bahçe kiralamalarında ilan edilen bedel çoğu zaman yalnızca alandır. Jeneratör, ses sistemi, masa ve sandalye, mutfak kurulumu, tuvalet ünitesi, aydınlatma ve nakliye ayrı ayrı fiyatlanır. Bunları toplayana kadar kır düğününün ucuz mu pahalı mı olduğunu bilemezsiniz; toplayınca da genellikle salonun kişi başı paketiyle aynı bölgeye düşer. Ucuz olan alan değil, kalabalık olmayan davettir.

Tarih, tedarikçiden önce fiyatlanır

Yukarıdaki her şey bir sezon cumartesisini anlatır. Elinizde o cumartesinin olup olmadığını anlatmaz. Türkiye'de düğün sezonu kabaca haziranda açılır ve eylülde kapanır; temmuz ve ağustos ise yurt dışından gelen akrabaların takvimi yüzünden ayrıca sıkışır. Aranan salonlar sezon cumartesilerini bir yıl ya da daha fazla önceden kapatır. Kasım–mart aralığı, hafta içi günler ve pazar akşamları çok daha geç rezerve edilebilir ve belirgin biçimde ucuzdur.

Bu bir fiyat meselesi değil, bir bulunabilirlik mekaniğidir ve tek yönde işler: geç kalırsanız artık seçenekler arasında seçim yapmıyor, kalanı alıyorsunuz demektir. Ayrıca işlem sırasını da belirler. Önce misafir sayısı ve tarih aralığı, sonra salon, sonra geri kalan her şey. Salondan önce fotoğrafçı bağlamak, küçük sayıyı kilitleyip büyüğünü açık bırakmaktır.

Tek tek kalemler için duyduğunuz ortalamaları alt alta toplarsanız hiçbir düğünü anlatmayan bir sayı elde edersiniz. Bunun sebebi hesap hatası değildir. Her kalem ortalaması o kalemi satın alan çiftler arasındaki ortalamadır: her düğünde video ekibi yoktur, her düğünde canlı orkestra yoktur, her düğünde kına organizasyonu bir firmaya verilmez. Koşullu ortalamaları toplayınca kimsenin yapmadığı bir düğün çıkar.

Doğru kullanım şudur: kalem ortalaması tek bir teklifi tartmak içindir — bu fotoğraf teklifi yüksek mi? Toplamı kurmak için değildir. Toplamı kurmak için yüzdesel dağılım işe yarar, çünkü yüzdeler tanım gereği yüze tamamlanır.

Paket her şeyi kapsıyor gibi görünür. Türkiye'ye özgü ikinci tuzak daha sinsidir. Kişi başı salon paketi düğünün tamamı gibi okunur, oysa değildir. Pakette olmayanları düğünden aylar önce yazın: fotoğraf ve video, dış çekim, gelinlik ve damatlık, kuaför ve makyaj, alyans ve takı, gelin arabası, davetiye ve nikâh şekeri, nikâh işlemleri, kına gecesi, ve çoğu zaman alkollü içecek. Bunların toplamı küçük bir kalem değil; sabit bloğun tamamıdır.

Para gerçekte ne zaman isteniyor

Bir düğün, düğün günü gelen tek bir fatura değildir. Tarihi tutmak için kapora istenir; araya bir ya da iki ara ödeme girer; bakiye çoğu salonda düğünden birkaç gün önce, bazı salonlarda düğün gecesi kapatılır. Fotoğrafçı, orkestra ve organizasyon tarafında da sözleşmede bir ön ödeme, kalanı teslimde ya da o gün ödenir.

Bundan iki sonuç çıkar. Birincisi, maliyet sorusunun yanında bir nakit sorusu durur: ne kadar tuttuğu kadar, hangi tarihte ne kadarının elinizde olması gerektiği de bir plandır. Düğün yılında başlayan bir birikim, fiyatı belirleyen sözleşmelere yetişemez.

İkincisi ve Türkiye'de en çok yanlış hesaplanan nokta: takı, faturalardan sonra gelir. Gelen altın ve para maliyetin ciddi bir kısmını sonradan karşılayabilir, ama düğün gecesi gelir ve o gece bakiyenin çoktan ödenmiş olması gerekir. Takıyı bütçenin gelir satırına yazan çift, elinde olmayan parayla ödeme planı yapmış olur.

Üç adım, yarım saat, ve herhangi bir ortalamadan çok daha işe yarar:

1. Misafir sayısını sabitleyin. Toplamın yarısından fazlasını bu belirler.
2. K'yı bulun. Salonun kişi başı fiyatını alın, KDV dahil mi diye sorun, pakete dahil olmayan içeceği ekleyin, servisle ilgili her ek kalemi ekleyin. Çıkan sayı sizin K'nızdır.
3. Sabit bloğu ekleyin. Fotoğraf ve video, kıyafet, kuaför, alyans, çiçek, davetiye, gelin arabası, nikâh, kına. Orta ölçekli bir düğünde bu blok kabaca 50 ila 60 K arasında oturur; yani elli altmış misafiri ağırlamanın bedeline denktir.

Örnek hesap

200 misafir ve 55 K'lık bir sabit blok: 200 K + 55 K = 255 K. Aynı düğün 300 misafirle: 300 K + 55 K = 355 K. Tek satır değişti, toplam yüzde kırka yakın arttı.

Şimdi ters yönde bakın. Elinizdeki toplamı biliyorsanız, sabit bloğu çıkarın ve kalanı K'ya bölün. Çıkan sayı davet edebileceğiniz kişi sayısıdır. Bu sayı davetli listenizin altındaysa sorun listededir ya da K'dadır; bütçe dağılımında değil.

Her iki sürümü de bir şey imzalamadan önce hesaplayın. Salon bağlandıktan sonra misafir sayısı hem kapasiteyle hem de sözleşmedeki asgari kişi sayısıyla sınırlanır ve bu hesap artık sizin elinizde olmaz.