Hangi evlilik yıldönümlerinin bir adı var?

Herkes gümüşü ve altını bilir, neredeyse hiç kimse dördüncü yılın adını bilmez. Sebebi basit: isimlerin yalnızca birkaçının gerçek bir karşılığı var, geri kalanı bir listeyi tamamlamak için sonradan dolduruldu.

Bu yazı geleneksel listeyi eksiksiz veriyor, nereden geldiğini ve neden ikinci bir “modern” listenin var olduğunu anlatıyor, Türkiye'de bu isimlerin gerçekte ne kadar kullanıldığını söylüyor ve adının ötesinde bir şey taşıyan yıldönümlerini ele alıyor. Sonuncusu, ellinci yıl için belediyelerin düzenlediği törenler dahil, en işe yarar bölüm.

Eski yıldönümleri gerçekten eski. Yirmi beşinci yılın gümüş, ellinci yılın altın sayılması Orta Avrupa'da on dokuzuncu yüzyıldan çok önce kutlanıyordu; eşe gümüş ya da altın bir çelenk verilirdi ve bu iki isim çok geniş bir alana yayıldı.

Aradaki her şey çok daha sonra geldi. İlk on beş yılın her biri için bir malzeme adı veren listeler on dokuzuncu yüzyılın sonunda ortaya çıktı ve bugün tanınan sürümü büyük ölçüde 1937'de Amerika'da bir kuyumcular birliğinin yayımladığı liste sabitledi.

Bu köken iki şeyi açıklıyor. Erken yılların ucuz malzemeler, geç yılların değerli taşlar olması bir sembolizm değil bir satış yapısıdır. Ve birbiriyle çelişen sürümlerin olmasının sebebi, birkaç ticari listenin kısa aralıklarla yayımlanmış ve hiçbirinin otorite hâline gelmemiş olmasıdır.

Türkiye açısından dürüst özet şu: bu liste bir Türk âdeti değil, çevrilmiş bir Batı listesidir. Türkçede fiilen konuşulan iki isim var, gümüş evlilik yıldönümü ve altın evlilik yıldönümü; elmas ise daha çok gazete diliyle bilinir. Sekizinci yılına bronz diyen bir aileye pratikte rastlamazsınız. Bu, listeyi kullanışsız yapmaz; yalnızca ne olduğunu doğru yere koyar. Bir fikir listesidir, bir gelenek değil, ve kimse yanlış yapmıyor.

Aşağıdaki liste Türkçede en çok dolaşan sürümdür. Kaynaklar birkaç yılda ayrışır ve o yıllarda iki karşılık birden yazılmıştır.

Altmıştan sonra liste incelir ve sürümler sert biçimde ayrışır. Altmış beş genellikle mavi safir, yetmiş platin, yetmiş beş ise kaynakların çoğunda yeniden elmastır.

Fildişi satırı güncellenmeyi hak eden tek satır. Ticareti neredeyse her yerde yasak ya da ağır kısıtlı durumda; yerine konan şey oyma bir nesne, krem renginde bir hediye ya da o yıl için listeyi tamamen bırakmak oluyor.

Genellikle modern diye anılan ikinci bir liste var ve geleneksel olanın yanında yürüyor. Malzemelerin yerine nesne kategorileri koyar: birinci yıl saat, ikinci porselen, üçüncü cam, dördüncü ev aleti, beşinci gümüş takım ve böyle devam eder.

Var olma sebebi doğrudan ticari. Kâğıt ve pamuk kayda değer bir kârla satılamaz, saat ve ev aleti satılır. Bunun sizi rahatsız edip etmemesi bir zevk meselesidir.

Pratikte çoğu kişi melez bir kullanım yapıyor: isim yıldönümünün kendisi için kullanılıyor, çünkü insanların gerçekten söylediği şey gümüş yıldönümü ve altın yıldönümüdür; hediye ise ne uyuyorsa odur. Malzeme bir talimat değil, bir hatırlatıcıya dönüşüyor.

Türkiye'de ise yıldönümü isimden çok davranıştır. Yapılan şey genellikle bir aile yemeği, ellinci yılda kalabalık bir kutlama, bazı ailelerde mevlit okutmak ve bir stüdyoda fotoğraf çektirmektir. Çiçek ve taş listeleri de dolaşıyor, hepsi modern; asıl işlevleri çiçek alacak birine bir tanesini diğerine tercih etmek için gerekçe vermektir.

Listelerin hiçbiri diğeriyle uyuşmuyor ve hiçbirinin bağlayıcılığı yok. İki liste çelişiyorsa iki cevap da savunulabilir; bu, konunun tamamı için geçerli bir özet.

Birkaç yıl, adının ötesinde işaretlenir ve bunlardan biri için Türkiye'de gerçekten başvurulacak bir yer vardır.

• Yirmi beş, gümüş. Türkiye'de gerçekten toplanılan ilk yıldönümü; adı da yerleşmiştir.
• Kırk, yakut. Adı bilinir, kullanımı seyrektir. Kutlama genellikle geniş bir aile yemeğidir.
• Elli, altın. Büyük olanı. Küçük bir düğün ölçeğinde bir aile toplantısına dönüşür ve torunlar için çoğu zaman ilk kez böyle bir gün olur.
• Altmış, elmas. Adı Batı'dan gelir ve daha çok haber diliyle bilinir; kutlaması ellincinin daha küçük bir tekrarıdır.

Türkiye'de devletin gönderdiği bir tebrik mesajı yok. İngiltere'de hükümdardan, İrlanda'da cumhurbaşkanından gelen türde bir kutlamanın burada karşılığı bulunmuyor. Buna karşılık pek çok belediye ellinci yılını dolduran çiftler için toplu törenler düzenliyor, belge ve plaket veriyor. Kapsamı, kimin başvurabildiği ve nasıl başvurulduğu belediyeden belediyeye değişiyor; doğru adres kendi belediyenizin kültür ya da sosyal işler birimidir. Erken sorun, çünkü bu törenler genellikle yılda bir ya da iki kez yapılıyor ve listeler önceden kapanıyor.

Dinî tarafta da işaretler var. Pek çok aile ellinci yıl için mevlit okutuyor ya da bir hayır yapıyor; bu, kutlamanın kendisinin yerine de geçebiliyor ve seyahat edemeyen bir kuşak için çoğu zaman daha kolay oluyor.

Ellinci ya da altmışıncı için bir organizasyon yapıyorsanız pratik noktalar küçük ölçekli bir düğünle aynıdır: erişilebilir bir mekân, kısa bir program, insanların birbirini duyabileceği bir oturma düzeni ve erken biten bir saat. Karta ya da kısa bir konuşmaya uygun sözleri evlilik yıldönümü mesajları yazımızda bulabilirsiniz.

İsimler en çok, fikriniz tükendiğinde bir başlangıç noktası olarak işe yarıyor; yedinci yıl aşağı yukarı böyle hissettirir.

İnsanların gerçekten kullandığı üç yol var:

1. Harfi harfine, tema olarak. Birinci yılın kâğıdı bir bilet, bir kitap, bir baskı ya da çerçeveletilmiş bir şey olur. Beşinci yılın ahşabı bir mobilya ya da dikilen bir ağaç olur.
2. Gevşek biçimde, renk ya da malzeme olarak. Yakut, gerçek bir yakut değil kırmızı olan her şey demektir; kırkıncı yılda bu fark küçük değildir.
3. Hiç kullanmamak. Çoğu çiftin yaptığı budur ve liste yine de ayakta kalır.

Her hediye listesinden değerli iki alışkanlık var. Bir şey satın almak yerine bir şeyi tekrarlayın: aynı lokanta, aynı yürüyüş, her yıl aynı yerde çekilen aynı fotoğraf. Ve yazın; her yıl saklanan bir kart, çoğu çiftin evliliğine dair sahip olacağı tek kayda dönüşür.

Birinci yıl için kâğıdın gerçekten iyi bir uygulaması var. Düğün fotoğrafları genellikle hâlâ bir diskte durur ve basılı bir albüm, telefon değiştirmeyi atlatan tek sürümdür. Aynısı düğün web sitenizde topladığınız her şey için geçerli: on yıl sonra orada duracağını varsaymak yerine dışa aktarın.

Son bir pratik not, ileri yıllar için. Ellinci yıldan sonraki yıldönümleri giderek daha çok, kolay yolculuk yapamayan insanları içerir ve hediyenin ziyaretin yanında hiçbir ağırlığı kalmaz. Liste o yılın neyden yapıldığını ne söylerse söylesin, cevap genellikle zamandır.