Welke huwelijksjubilea hebben een naam?

Zo goed als iedereen kent zilver, goud en koper, en zo goed als niemand weet wat jaar vier is. Dat komt doordat maar een handvol namen werkelijk in omloop is; de rest is later ingevuld om een lijst rond te krijgen.

Dit artikel geeft de volledige lijst, legt uit waar hij vandaan komt, en behandelt de jubilea die meer dragen dan alleen een naam. Eén ervan is bijzonder voor dit taalgebied: de koperen bruiloft op twaalfeneenhalf jaar bestaat in Nederland en Vlaanderen en in de Engelstalige wereld helemaal niet. Wie een Engelse lijst raadpleegt, vindt hem dus niet, en dat is geen fout in de lijst.

De oudere jubilea zijn werkelijk oud. Zilver op vijfentwintig jaar en goud op vijftig werden in Midden-Europa al ruim voor de negentiende eeuw gevierd, met kransen van zilver en goud voor de echtgenote, en die twee namen verspreidden zich breed.

Alles ertussenin kwam veel later. Lijsten die voor elk van de eerste vijftien jaren een materiaal noemen, duiken aan het eind van de negentiende eeuw op, en de versie die de meeste mensen nu kennen werd grotendeels vastgelegd door een lijst die een Amerikaanse juweliersvereniging in 1937 publiceerde.

Die herkomst verklaart twee dingen. Ze verklaart waarom de vroege jaren goedkope materialen gebruiken en de latere jaren edelstenen, wat een verkoopstructuur is en geen symboliek. En ze verklaart waarom er concurrerende versies bestaan: er verschenen binnen enkele decennia meerdere handelslijsten en geen ervan is ooit gezaghebbend geworden.

De koperen bruiloft is het eigen aandeel van dit taalgebied. Twaalfeneenhalf jaar is de helft van vijfentwintig, en dat halve zilver kreeg koper toebedeeld — een goedkoop metaal met dezelfde glans. In Nederland is het een jubileum dat echt gevierd wordt, in Vlaanderen staat het niet op elke lijst, en hij wordt hier serieuzer genomen dan de meeste jaren die er wel op de Amerikaanse lijst staan.

De eerlijke samenvatting is dus dat een klein aantal van deze namen in enige zinvolle zin traditioneel is en de rest afspraak. Dat maakt ze niet nutteloos, maar het betekent wel dat niemand het fout doet.

De lijst hieronder is de gangbare Nederlandse en Vlaamse versie. Lijsten verschillen onderling, vooral in de eerste tien jaar, dus wijkt de jouwe af, dan is dat geen vergissing.

Voorbij vijfenzestig wordt de lijst dun en lopen de versies uiteen. Zeventig jaar heet meestal platina bruiloft, en daarboven bestaat er geen afspraak die iemand kan afdwingen — wie zo lang getrouwd is, mag het zelf noemen.

Eén naam is het bijstellen waard: ivoor komt op oudere lijsten voor bij veertien jaar. De handel erin is vrijwel overal verboden of streng beperkt, en de moderne invulling is dus iets gesneden, iets in een gebroken witte kleur, of gewoon een ander cadeau.

Naast de traditionele lijst circuleert een tweede, meestal de moderne genoemd, in de twintigste eeuw gepubliceerd. Die vervangt materialen door categorieën voorwerpen: klokken voor het eerste jaar, porselein voor het tweede, kristal of glas voor het derde, huishoudelijke apparaten voor het vierde, bestek voor het vijfde, en zo door tot sieraden.

Die lijst bestaat om een ronduit commerciële reden: aan papier en katoen valt weinig te verdienen en aan klokken en apparaten wel. In Nederland en Vlaanderen heeft hij nooit echt voet aan de grond gekregen, en dat is geen groot verlies.

In de praktijk gebruiken de meeste mensen een mengvorm. De traditionele naam wordt gebruikt voor het jubileum zelf, want zilveren bruiloft en koperen bruiloft zijn wat mensen werkelijk zeggen, en het cadeau is wat past. Het materiaal wordt een aanleiding in plaats van een voorschrift.

Er bestaan ook bloemen- en edelsteenlijsten, opnieuw grotendeels modern, die per jaar een bloem en een steen noemen. Anjers voor het eerste jaar, rozen voor het vijftiende, gele rozen voor het vijftigste. Ze zijn vooral nuttig voor wie bloemen koopt en een reden zoekt om de ene boven de andere te kiezen.

Geen van deze lijsten is het met de andere eens, en geen bron heeft er gezag over. Spreken twee lijsten elkaar tegen, dan is elk van beide antwoorden verdedigbaar.

Een handvol jaren wordt breder gevierd dan de rest, en bij een paar hoort in Nederland en België iets van de gemeente of het Koningshuis.

• Twaalfeneenhalf, koper. Hier het eerste jubileum waar mensen echt een feest voor geven. In Engelstalige lijsten bestaat het niet.
• Vijfentwintig, zilver. Breed gevierd, en de naam is volledig ingeburgerd.
• Veertig, robijn. Gevierd, en de naam is in gewoon gebruik.
• Vijftig, goud. De grote, en vaak de aanleiding voor een familiebijeenkomst op de schaal van een kleine bruiloft.

Bij een gouden huwelijk feliciteert vaak de gemeente; in België feliciteren de vorsten al vanaf het gouden huwelijk, in Nederland komt een brief van de Koning pas bij een diamanten, briljanten of platina huwelijk. Hoe dat loopt, verschilt per gemeente: in Nijmegen en Gouda komt het vanzelf en vraagt Nijmegen zelfs om geen contact op te nemen, in Gent meld je je zelf aan. De gemeente regelt in veel gevallen ook een bezoek van de burgemeester of een wethouder. De precieze procedure en de aanvraagtermijn verschillen per gemeente, dus bel het gemeentehuis in plaats van af te gaan op een lijst op internet.

Religieuze tradities voegen hun eigen markering toe. Veel parochies en gemeenten bieden bij een belangrijk jubileum een zegen of een hernieuwing van de geloften aan, en een dankviering bij een gouden bruiloft is een gangbaar verzoek.

Organiseren jullie iets voor een vijftigjarig of zestigjarig jubileum, dan zijn de praktische punten dezelfde als voor een bruiloft, maar kleiner: een toegankelijke locatie, een kort programma, een opstelling waarin mensen elkaar kunnen verstaan, en op tijd afgelopen. Woorden voor de kaart of een korte toespraak staan in felicitaties voor een huwelijksjubileum.

De namen zijn vooral nuttig als aanleiding wanneer je geen idee meer hebt, wat ongeveer is hoe jaar zeven voelt.

Drie manieren waarop mensen ze werkelijk gebruiken:

1. Letterlijk, als thema. Papier voor het eerste jaar wordt kaartjes, een boek, een prent, iets ingelijst. Hout voor het vijfde wordt een meubelstuk of een boom.
2. Los, als kleur of materiaal. Robijn wordt alles wat rood is in plaats van een echte robijn, en dat scheelt bij jaar veertig aanzienlijk.
3. Helemaal niet. Wat de meeste stellen doen, en de lijst overleeft het toch.

Twee gewoonten zijn meer waard dan welk cadeaulijstje ook. Herhaal iets in plaats van iets te kopen: hetzelfde restaurant, dezelfde wandeling, elk jaar dezelfde foto op dezelfde plek. En schrijf het op; een kaart die je elk jaar bewaart, groeit uit tot het enige verslag van een huwelijk dat de meeste stellen ooit zullen hebben.

Voor het eerste jaar heeft papier een voor de hand liggende en werkelijk goede toepassing. De foto's van de bruiloft staan meestal nog op een schijf, en een gedrukt album is de versie die een telefoonwissel overleeft. Hetzelfde geldt voor alles wat jullie op jullie trouwwebsite verzameld hebben: exporteer het liever dan aan te nemen dat het er over tien jaar nog staat.

Nog een praktische opmerking over de late jaren. Bij jubilea na het vijftigste zijn er steeds vaker mensen bij die niet makkelijk reizen, en dan doet het cadeau er veel minder toe dan het bezoek. Wat de lijst ook zegt dat het jaar van gemaakt is, het antwoord is op dat punt meestal tijd.