Welke geluksbrengers horen bij een bruiloft?

Geluksbrengers passen vreemd in een moderne bruiloft. Zo goed als niemand gelooft erin, en zo goed als iedereen krijgt er graag een, wat een aardige beschrijving is van hoe folklore overleeft.

Eén ding vooraf, want Engelstalige artikelen over dit onderwerp wijzen de verkeerde kant op. De Britse set — een zilveren hoefijzer aan het boeket, een zilveren muntje in de schoen, een zwarte kat, en een ingehuurde schoorsteenveger bij de kerkdeur — is hier geen gebruik. Vooral de zwarte kat draait hier zelfs om: in Groot-Brittannië brengt hij geluk, in Nederland en België geldt hij eerder als slecht voorteken.

Dit artikel zet uiteen wat hier wél leeft, wat het zou betekenen, wie het van oudsher geeft en wat het kost. Ook de geluksbrengers met een minder prettige geschiedenis komen langs, en wat je doet als je liever iets geeft waarvan je de betekenis zelf gekozen hebt.

Vijf voorwerpen dekken vrijwel alles wat er in Nederland en Vlaanderen rond een bruiloft aan geluk wordt uitgedeeld, en elk heeft een vaste betekenis, ook waar de herkomst schimmig is.

De bruidssuikers zijn veruit de belangrijkste en tegelijk degene die het minst als geluksbrenger herkend wordt. Het zijn gesuikerde amandelen, traditioneel vijf per zakje omdat vijf een oneven getal is en niet te delen valt, met voor elk een wens. In Vlaanderen heten ze suikerbonen en horen ze bij dezelfde familie als de doopsuiker, wat verklaart waarom ze daar zwaarder wegen dan in Nederland. Ze worden op tafel gelegd of bij het vertrek uitgedeeld, en ze gaan van het bruidspaar naar de gasten en niet andersom.

Het hoefijzer is het meest misbegrepen. Echte hoefijzers zijn zwaar en worden niet gedragen; wat je hier tegenkomt is een klein zilveren of stoffen exemplaar aan een lint of een ketting. De afspraak dat de punten omhoog moeten wijzen zodat het geluk er niet uit loopt, staat stevig in de Europese volksverhalen, al is de redenering decoratief en niet oeroud.

De schoorsteenveger leeft hier als figuur — een schoorsteenveger tegenkomen brengt geluk — maar hem in vol kostuum voor de kerkdeur boeken is een Duitse en Britse gewoonte. Wie dat hier wil, regelt het zelf en betaalt een dagdeel van een echte veger; er bestaat geen bruiloftstarief voor.

De herkomsten zijn minder solide dan de voorwerpen, en het is eerlijker om te zeggen welke welke is.

De bruidssuikers. Van alle vijf het best gedocumenteerd. Gesuikerde amandelen als geschenk bij een bruiloft gaan in Zuid-Europa eeuwen terug, met Italië als vertrekpunt, en ze kwamen via Frankrijk naar de Lage Landen. Het idee erachter is de combinatie van bitter en zoet: de amandel is bitter, de suikerlaag is zoet, en samen zijn ze een nuchtere wens voor een huwelijk. Dat is een van de weinige verklaringen in dit hele artikel die niet achteraf verzonnen lijkt.

Het hoefijzer. IJzer en hoefijzers duiken in heel Europa op als beschermend voorwerp, vaak verbonden aan een legende over een heilige en de duivel. De versie die bij bruiloften verteld wordt is een vereenvoudiging van iets werkelijk ouds, dus je kunt het gerust een langlopend volksgeloof noemen zonder een precieze oorsprong te claimen.

De schoorsteenveger. Het gebruikelijke verhaal is dat een veger ooit een koning van een op hol geslagen koets redde en dat vegers sindsdien geluk brengen. Het wordt overal verteld en nergens gedocumenteerd, wat een eerlijke beschrijving is van de meeste trouwfolklore. De nuchtere verklaring — een schone schoorsteen betekende geen brand en geen rook in huis — is aannemelijker en veel minder leuk.

De zwarte kat. Uitgesproken Brits. In het grootste deel van continentaal Europa en in Noord-Amerika is een zwarte kat ongeluk; in Groot-Brittannië en Ierland is het het omgekeerde. Dit is een goed voorbeeld van een geluksbrenger die plaatselijk is in plaats van universeel, en het is nuttig om te weten als je in een andere cultuur trouwt.

Geluksbrengers zijn geen huwelijkscadeaus. Ze zijn klein, ze worden persoonlijk gegeven, en ze horen bij de ochtend of bij het vertrek en niet bij de cadeautafel.

1. Van het bruidspaar aan de gasten: de bruidssuikers, op tafel of in een mand bij de uitgang. Dit is in beide landen de enige vorm die echt algemeen is.
2. Van een moeder of grootmoeder: een sieraad, een muntje of een familiestuk, overhandigd terwijl de bruid zich aankleedt.
3. Van vriendinnen of getuigen: een hangertje voor aan het boeket, een klavertjevier, of iets met een binnenpretje eraan.
4. Van de buurt: in dorpen in Nederland en Vlaanderen zetten buren of de vereniging waar het paar bij hoort een erepoort voor de deur, vaak met een spandoek. Dat is geen voorwerp dat je meedraagt, maar het is wel precies wat een geluksbrenger doet: laten zien dat een gemeenschap meekijkt.
5. Van het paar aan elkaar: steeds gebruikelijker, en dit is waar de persoonlijker versies opduiken.

Twee praktische opmerkingen. Een hangertje aan een lint moet je vasthouden, wat betekent dat één hand de hele ceremonie bezet is; de meeste bruiden hangen het daarom aan het boeket. En een munt in een schoen is voor een dag van twaalf uur oprecht onprettig, dus de gebruikelijke oplossing is hem in het voetbed vastplakken of in een tasje bewaren.

Geef je een geluksbrenger, doe hem dan in een doosje met een briefje waarop staat wat het is. De helft van de ontvangers weet het niet, en het briefje is het deel dat bewaard wordt.

Een paar traditionele geluksbrengers dragen betekenissen die een modern stel misschien liever niet aan zijn huwelijk hangt. Geen ervan is een schandaal, maar het is prettiger het te weten dan het achteraf te ontdekken.

• Vruchtbaarheidssymbolen. Graan, rijst, noten en bepaalde bloemen zijn allemaal wensen om kinderen — en ook de vierde amandel in het zakje bruidssuikers staat daarvoor. Voor veel stellen is dat een warme gedachte en voor andere een onwelkome, zeker voor wie er al herhaaldelijk over ondervraagd is. De suikers uitdelen zonder de betekenis erbij te vermelden is een volstrekt legitieme oplossing.
• Het varkentje. Een geluksymbool in de Duitse en Oostenrijkse traditie, en hier vooral bekend van oud en nieuw. Als bruiloftscadeau leest het in het Nederlands niet zoals het bedoeld is.
• Voorwerpen over de taken van een echtgenote. Sommige oudere geschenken, waaronder bepaalde lepel- en sleutelsymbolen, droegen betekenissen over het huishouden die nu ongemakkelijk zitten. Komt een familiestuk met een uitleg, dan mag je het voorwerp houden en de uitleg stilletjes met pensioen sturen.
• Alles waarbij harde dingen gegooid worden. Munten of rijst hard naar een vertrekkend paar gooien is van dichtbij een echt risico, en het is precies waarom veel locaties het niet meer toestaan.

Het algemene principe is dat je een geluksbrenger hoffelijk kunt aannemen zonder de betekenis over te nemen. Niemand overhandigt een hoefijzer met de verwachting dat er een theologisch gesprek volgt, en dank je wel is een compleet antwoord.

De traditionele voorwerpen zijn geërfd in plaats van gekozen, en precies daarom maken stellen er steeds vaker zelf een. Een geluksbrenger werkt als hij klein en draagbaar is en aan een verhaal vastzit.

• Een munt uit het jaar waarin jullie elkaar ontmoetten, doorboord en aan het boeket gehangen.
• Iets uit een plek die voor jullie allebei telt, gekocht tijdens die reis en niet online.
• Iets van een grootouder, meegedragen in plaats van gedragen.
• Een piepkleine foto in een medaillon, binnenin een colbert of een jurk gespeld.
• Een gedroogde bloem uit een eerste boeket of uit de tuin.

Twee daarvan overleven de traditionele meestal, omdat ze een concrete herinnering dragen in plaats van een algemene wens. Dat is het zeggen waard tegen iedereen die zich verplicht voelt een plastic hoefijzer bij een feestwinkel te halen: het voorwerp doet er minder toe dan of het iets betekent.

Wat jullie ook meedragen, beslis waar het achteraf heen gaat. Geluksbrengers stapelen zich op de ochtend van een bruiloft op en worden drie dagen later teruggevonden in een hotellade, samen met de manchetknopen. Eén doos, één iemand met naam, en een aantekening van wie wat gaf, want de bedankjes hebben die lijst nodig.

Brengen er meerdere mensen iets mee, dan is dat ook het soort detail dat je bij de rest van de afspraken op jullie trouwwebsite kunt zetten, waar degene die jullie helpt het ook echt kan zien.