Jakie amulety na szczęście daje się na ślubie?

Amulety siedzą w dzisiejszym weselu dziwnie. Prawie nikt w nie nie wierzy, a prawie każdy lubi je dostawać — co jest niezłym opisem tego, jak przeżywa folklor.

Ten tekst wymienia główne znaki szczęścia używane na polskich weselach, mówi, co każdy ma oznaczać, kto go tradycyjnie daje i ile kosztuje. Wspomina też o tych, które mają nieprzyjemną historię, i o tym, co zrobić, jeśli wolicie dać coś o znaczeniu, które wybraliście sami.

Pięć rzeczy odpowiada za prawie wszystkie weselne amulety w Polsce, a każda ma ustalone znaczenie, nawet tam, gdzie pochodzenie jest mętne.

Podkowa jest najczęstsza i najczęściej źle rozumiana. Prawdziwa podkowa jest ciężka i nikt jej nie nosi; panny młode dostają małą, srebrną albo z materiału, na wstążce, zawieszaną na nadgarstku albo wpinaną w bukiet. Reguła, że ramiona mają być do góry, żeby szczęście nie wypłynęło, jest w folklorze dobrze utrwalona, choć uzasadnienie jest raczej obrazowe niż starożytne.

Chleb i sól są w tym zestawieniu jedyną rzeczą, która nie jest amuletem, tylko obrzędem, i jedyną, której nikt w Polsce nie musi tłumaczyć. Rodzice witają nimi parę u progu sali, para odłamuje kawałek, macza w soli i zjada, a potem wypija kieliszek i rzuca go za siebie. Chleb bywa potem zjadany przez gości, a nie odkładany.

Grosik należy do tej samej rodziny co angielska sześciopensówka z rymowanki o czterech rzeczach panny młodej, ale u nas istnieje niezależnie i nie potrzebuje angielskiego rodowodu. Praktyczna uwaga: moneta w bucie przez czternaście godzin naprawdę uwiera, więc zwykle przykleja się ją taśmą pod wyściółką albo trzyma w torebce.

Pochodzenie jest mniej solidne niż same przedmioty i warto uczciwie oddzielić jedno od drugiego.

Podkowa. Żelazo i podkowy występują w folklorze całej Europy jako przedmioty ochronne, często powiązane z legendą o świętym i diable. Wersja opowiadana na weselu jest uproszczeniem czegoś naprawdę starego, więc można ją spokojnie opisać jako długotrwałe wierzenie ludowe, nie przypisując jej konkretnego początku.

Kominiarz. W Polsce spotkanie kominiarza przynosi szczęście, a złapanie go za guzik ma je utrwalić — dlatego kominiarz przed kościołem jest widokiem, który rozpoznaje każdy. Wyjaśnienia krążą różne, od ognia i ciepła w domu po to, że kominiarz przychodził wtedy, gdy piec działał; żadne nie jest udokumentowane i lepiej mówić o wierzeniu niż o historii.

Czarny kot. I tu uwaga dla wszystkich, którzy czytają angielskie poradniki: w Wielkiej Brytanii i Irlandii czarny kot przynosi szczęście i bywa weselnym amuletem. W Polsce jest dokładnie odwrotnie — czarny kot przebiegający drogę to znak pecha. To jest dobry przykład na to, że amulet bywa lokalny, a nie uniwersalny, i warto o tym wiedzieć, jeśli bierzecie ślub z kimś z innej kultury.

Chleb i sól. Najlepiej osadzony z całej piątki. Powitanie chlebem i solą jest słowiańskim obrzędem gościnności, opisywanym od stuleci i wykraczającym daleko poza wesele — wita się nim gości, nowych mieszkańców i delegacje. Na weselu niesie prostą treść: żeby w tym domu nigdy nie zabrakło ani jednego, ani drugiego.

Amulety nie są prezentem ślubnym. Są małe, wręcza się je osobiście i należą do poranka, a nie do stolika z kopertami.

1. Od mamy albo babci: zwykle grosik albo rodzinny medalik, wręczany, gdy panna młoda się ubiera.
2. Od druhen i najbliższych koleżanek: podkowa, zawieszka do bukietu albo coś z prywatnym żartem w tle.
3. Od rodziców przy wejściu na salę: chleb i sól, i to jest punkt programu, a nie prezent — warto uprzedzić o nim fotografa, bo trwa dwie minuty i nie da się go powtórzyć.
4. Od pary dla siebie nawzajem: coraz częstsze i to tu pojawiają się wersje najbardziej osobiste.
5. Przypadkiem, na ulicy: kominiarz. Część par umawia go wcześniej na wyjście z kościoła, ale przypadkowe spotkanie jest w tym zwyczaju połową uroku.

Dwie uwagi praktyczne. Podkowa na wstążce musi być trzymana, co oznacza zajętą jedną rękę przez całą ceremonię; większość panien młodych wiesza ją więc na bukiecie. A grosik w bucie, jak wyżej, lepiej przykleić niż nosić luzem.

Jeśli sami dajecie amulet, dajcie go w małym pudełku z karteczką wyjaśniającą, co to jest. Połowa obdarowanych nie będzie wiedzieć, a karteczka jest tą częścią, którą się zachowuje.

Kilka tradycyjnych znaków niesie znaczenia, których dzisiejsza para może nie chcieć przypinać do swojego małżeństwa. Żadne z nich nie jest skandalem, ale lepiej wiedzieć wcześniej niż później.

• Symbole płodności. Ziarno, ryż, orzechy i niektóre kwiaty są życzeniem dzieci. Dla wielu par to ciepła myśl, a dla innych niemiła — zwłaszcza dla tych, których pytano o to już dziesięć razy.
• Świnka na szczęście. To symbol niemiecki i austriacki, nie polski. U nas czyta się zupełnie inaczej i lepiej nie wręczać go bez wyjaśnienia.
• Amulety o obowiązkach żony. Część starszych podarków, w tym pewne symbole kluczy i naczyń, niosła treści o prowadzeniu domu, które dziś leżą niewygodnie. Jeśli rodzinna pamiątka przychodzi z takim wyjaśnieniem, można spokojnie zatrzymać przedmiot i po cichu odłożyć wyjaśnienie.
• Rzucanie twardymi rzeczami. Sypanie monet pod nogi wychodzącej parze jest w Polsce prawdziwym zwyczajem, ale monety rzucone z bliska w twarz naprawdę bolą. Sypie się pod nogi, nie w ludzi, i to jest cała zasada.

Ogólna reguła brzmi: można przyjąć amulet z wdzięcznością, nie przyjmując jego znaczenia. Nikt nie wręcza podkowy, licząc na dyskusję światopoglądową, a „dziękuję” jest kompletną odpowiedzią.

Tradycyjne przedmioty są odziedziczone, a nie wybrane, i dokładnie dlatego coraz więcej par robi własne. Amulet działa, jeśli jest mały, przenośny i przypięty do historii.

• Moneta z roku, w którym się poznaliście, przewiercona i zawieszona na bukiecie.
• Drobiazg z miejsca, które coś dla was znaczy, kupiony na miejscu, a nie w internecie.
• Coś po dziadkach — noszone przy sobie, niekoniecznie na sobie.
• Malutkie zdjęcie w medalionie, przypięte pod marynarką albo w sukni.
• Zasuszony kwiat z pierwszego bukietu albo z ogrodu babci.

Dwa z tych pomysłów zwykle przeżywają tradycyjne, bo niosą konkretne wspomnienie, a nie ogólne życzenie. Warto to powiedzieć każdemu, kto czuje się zobowiązany kupić plastikową podkowę w sklepie ślubnym: przedmiot znaczy mniej niż to, czy w ogóle coś znaczy.

Cokolwiek weźmiecie ze sobą, zdecydujcie z góry, dokąd to potem trafia. Amulety zbierają się w poranek wesela, a znajdują trzy dni później w szufladzie w hotelu, razem ze spinkami. Jedno pudełko, jedna wyznaczona osoba i notatka, co od kogo — bo do podziękowań i tak będzie potrzebna.

Jeśli kilka osób coś przynosi, jest to również ten rodzaj szczegółu, który warto trzymać razem z resztą ustaleń dnia na stronie ślubnej, tam gdzie zobaczy go osoba, która wam pomaga.