75. evlilik yıldönümü: adı ne, nasıl anılır?

Yirmi yaşında evlenen biri 75. yıldönümünde doksan beş yaşındadır. En büyük çocuklar çoğu zaman yetmişini geçmiştir, torunlar orta yaştadır ve çay masasının etrafında dört kuşak oturabilir. Altın yıldönümü çeyrek asır geride kaldı; o gün mümkün olanların bir kısmı bugün mümkün değil. Bu, günü geçiştirmek için bir sebep değil, onu farklı planlamak için bir sebeptir.

Bu yazı ad karışıklığını çözüyor, Türkiye'de ve yurt dışında resmî tarafta neyin olduğunu özetliyor ve çiftin gücünü gözeten bir günü mesajlar, hediyeler ve özel durumlarla birlikte anlatıyor. Önceki yıldönümleri yıl yıl evlilik yıldönümü isimleri yazısında.

İngilizce konuşulan ülkelerin geleneksel listeleri yetmiş beşinci yıla elmas der, bazıları elmas ve altın. Bu, altmışıncı yıldaki elmas yıldönümünün adını tekrarlar ve ikisini ayırmanın yerleşik bir yolu yoktur. Aileler bunu genellikle sayıyı söyleyerek çözer: çiftin kendi elmas yıldönümü daha on beş yıl önceyse “yetmiş beşinci yılımız”, “elmas yılımız”dan çok daha açıktır. Doğadaki en sert madde olan elmas, kalıcılığın apaçık imgesidir.

Türkiye'de ise bu yılın ne yerleşik bir adı ne de bir âdeti vardır ve Türkçe listeler burada da karışır: Hürriyet'in yayımladığı bir listede yetmiş beşinci yıl platin, yetmişinci yıl pırlantadır. Türk Dil Kurumu'na göre pırlanta, birçok yüzeyi olacak biçimde yontulmuş parlak bir elmastır; yani iki liste aynı taşı farklı yıllara koyar. En güvenilir çözüm yine sayıdır: “75. yıl”.

Almanca konuşulan ülkelerde yetmiş beşinci yılın kendine ait bir adı var: Kronjuwelenhochzeit, yani taç mücevheri düğünü; nadir, yeri doldurulamaz ve takılmaktan çok kuşaktan kuşağa aktarılan bir şey. Türkçede böyle bir ad yok, ama imge iyi taşınır. Türk Dil Kurumu sözlüğünde taç, gelinlerin başına takılan süsü de anlatır; yetmiş beş yıl önce başında gelin tacıyla nikâh masasına oturmuş biri için bu benzetme bir kartta pekâlâ yer bulur.

Yetmiş beşten sonra adlar iyice seyrelir; eski İngiliz listeleri de Türkçe Vikipedi de sekseninci yıl için meşe verir.

Türkiye'de yetmiş beşinci evlilik yıldönümü için de başvuruyla gönderilen ulusal bir devlet tebriki yoktur. Resmî taraf yerel kalır ve her durumda sormak gerekir; hiçbiri kendiliğinden gelmez. Platin yıldönümünde bir tören yapılmış olması da bir sonrakinin kendiliğinden geleceği anlamına gelmez; her yıldönümü yeni bir sorudur.

• Belediye ya da kaymakamlık: bazı yerlerde yarım asrı geçmiş evlilikler için tören, ziyaret ya da plaket var. Kapsamı ve başvurusu yerden yere değişir; belediyenin kültür ya da sosyal işler birimine sorun. Bu törenler çoğu zaman yılda bir iki kez yapıldığı için bir iki ay önceden sormak iyi olur.
• Aile: bazı aileler büyük yıldönümlerini bir mevlit, bir dua ya da bir hayır yemeğiyle anar. Bunun bir takvimi yoktur; tek ölçü çiftin isteğidir.
• Yurt dışında yaşayan çiftler: oturdukları ülkenin kuralları geçerlidir. İngiltere'de Kral'dan kart, ABD'de Beyaz Saray'dan tebrik, Almanya'da Federal Cumhurbaşkanı'ndan tebrik istenebilir; üçü de 75. yılı kapsar ve üçü de başvuruyla işler.

Hepsini bir araya koyunca basit bir kural çıkar: iki ay önceden başlayın. Bu, belediyeye sormaya, yurt dışındaki başvuruları yapmaya ve evlilik tarihini gösteren belgeyi bulmaya zaman bırakır. Aile cüzdanı kaybolduysa evlenme kayıt örneği e-Devlet üzerinden ya da nüfus müdürlüğünden alınabilir.

Mahremiyetine önem veren aileler için bir not: yerel törenler ve ziyaretler zaman zaman haberlere yansır. Çift bunu istemiyorsa başvururken söyleyin ya da hiç başvurmayın.

Bu yaştaki bir çiftte günün en kıt kaynağı enerjidir. Planlama davetli listesiyle değil, bir soruyla başlar: onlar için en çok anlam taşıyacak tek an hangisi? Belli bir ziyaretçi, bir şarkı, bir dua, bütün torun çocuklarıyla bir fotoğraf. Geri kalan her şey onun etrafında kurulur.

• Altmış ila doksan dakika birlikte olmak, çok ileri yaştaki pek çok insan için yeterlidir. Daha uzun kalmak isteyenler sırayla gelir.
• Tanıdık bir ortam her lokantadan iyidir: kendi evleri, odaları ya da huzurevinin salonu. Yol, merdiven ve yabancı bir tuvalet, sonra sofrada eksik kalacak gücü harcatır.
• Günü bir kişi yönetir. Gelenleri karşılar, yorgunluk belirtilerini izler ve zamanı gelince günü nazikçe kapatır.
• Tek bir konuşma. İki dakikalık bir konuşma üç konuşmadan fazlasını söyler; etkili bir düğün konuşması için geçerli öğütler doksan beş yaşındaki bir çift için de geçerlidir.
• Huzurevinde erken konuşun. Bakım düzeni, yemek ve dinlenme saatleri çerçeveyi belirler; bir kontrol listesi 67. evlilik yıldönümü yazısında.

Çiftin hikâyesini kaydetmek

Bu kadar uzun bir evlilik aynı zamanda dinlemek için bir sebeptir. İkisinin nasıl tanıştığını ya da ilk nerede oturduğunu çoğu zaman kimse yazmamıştır. Bu en iyi, yıldönümünden önceki haftalarda, birkaç kısa sohbete yayılarak yapılır. Bir torun soruları sorar, çiftin izniyle bir telefon cevapları kaydeder. İyi sorular açık ve basittir:

1. Nerede, nasıl tanıştınız? Kendiniz mi buldunuz, yoksa sizi biri mi tanıştırdı?
2. Kız isteme nasıl geçti, düğününüz nasıldı, kaç gün sürdü?
3. İlk eviniz neresiydi, içinde neler vardı?
4. En zor yıl hangisiydi ve sizi bir arada tutan neydi?
5. Bugün genç bir çifte ne söylerdiniz?

Cevaplar o gün kısa bir okumaya dönüşebilir, ama asıl olarak ailenin on yıllar sonra da dinleyebileceği bir kayıt olur. Sohbetin sonunda torunların büyüklerden hayır dua istemesi, yani iyiliklerini dileyen bir dua alması da bu kayda yakışır.

75. yılın kartlarını çoğu zaman kendileri de yaşlı olan insanlar yazar: çocuklar, kardeşler, eski komşular. Dil sade ve sıcak olabilir. Bir kartın nasıl kurulacağı düğün tebrik mesajına ne yazılır rehberinde anlatılıyor. Aşağıdaki cümleler özgündür ve dilediğiniz gibi kullanılabilir:

• Bir oğuldan ya da kızdan: “Canım annem, canım babam, artık ben de genç sayılmam ve hâlâ ikinizin yan yana durmasından daha güzel bir şey görmedim. Yetmiş beş yıl. Bizi de bu hikâyeye kattığınız için teşekkür ederim. Allah sizi başımızdan eksik etmesin.”
• Torunlardan: “Babaanneciğim, dedeciğim, yetmiş beş yılda kurduğunuz şey bugün dört kuşağı taşıyor. Sizi kutluyoruz ve anlatabileceğimizden çok daha minnettarız.”
• Torun çocuklarından, söyleyerek yazdırılmış: “Siz bizim ailemizin kralı ve kraliçesisiniz, o yüzden bugün ikinize de birer taç var. Bir de çok öpücük.”
• Komşulardan ya da mahalleden, resmî: “75. evlilik yıldönümünüzü en içten dileklerimizle kutlarız. Üç çeyrek asırlık beraberliğiniz, ailenizin çok ötesine ışık tutan bir hazinedir. Allah hayırlı, sağlıklı ömürler versin.”
• Huzurevi ekibinden: “Birbirinize ne kadar incelikle davrandığınızı her gün görüyoruz. Ekibimizin tamamından, 75. evlilik yıldönümünüz kutlu olsun.”
• Kısa, çiçek kartı için: “75 yıl. Siz ailemizin tacındaki en değerli taşlarsınız.”

Bunlardan birini kullanıyorsanız yalnızca sizin çiftle paylaştığınız bir anıyı ekleyin. Her türlü yıldönümü için daha fazla cümle evlilik yıldönümü mesajları yazısında.

Yetmiş beşinci yılda ne verilir?

Bu yaşta neredeyse kimsenin eşyaya ihtiyacı yoktur. En iyi hediyeler yer kaplamadan kalıcıdır. Türkiye'de fiyatlar hızlı değiştiği için gruplar lira aralığı değil, kaba bir sıralamadır:

• Küçük bütçe: güzel bir kutuda en sevdikleri çikolata ya da lokum, beyaz ve altın renkli çiçekler, fotoğraf için ikisine birer kâğıt taç; ama ancak bu şakayı kaldıracak mizaçtalarsa.
• Orta bütçe: kaydedilen hikâyeler, iri puntoyla yazılıp küçük bir kitapçık olarak ciltlenmiş, her çocuğa bir kopya; yeni bir fotoğrafın yanında çerçevelenmiş bir düğün fotoğrafı.
• Bütün aileden: eve ya da huzurevine gelip on beş dakikada işini bitiren bir fotoğrafçıyla dört kuşak fotoğrafı.

Özel durumlar

• Eşlerden biri hastanede. Kutlama, servisle konuşularak, çiçek ve bir kartla on beş dakikalık bir yatak başı ziyaretine dönüşür. Gerisi sonra gelebilir.
• Eşlerden yalnızca biri hayatta. Tarih, geride kalan eş için hâlâ önemlidir ve sessizce geçiştirilmek zorunda değildir; eski fotoğraflarla yapılan bir ziyaret çoğu zaman nazik bir sessizlikten daha iyi karşılanır. Aile isterse rahmetliyi o gün bir duayla anar.
• Biri artık herkesi tanımıyor. Az ve tanıdık misafir, program yok, bol zaman. Çifti bir süredir görmemiş olan, gelmeden önce durumu sorar.
• Çift kutlama istemiyor. Doksanlarının ortasında da kural aynıdır: kutlamak istemeyen kutlamaz. Bir kart, bir telefon ve bir ziyaret yeter.