75 jaar getrouwd: hoe het jubileum heet en hoe het gevierd wordt

Wie op twintigjarige leeftijd trouwde, is bij 75 jaar huwelijk vijfennegentig. De oudste kinderen zijn vaak de zeventig gepasseerd, de kleinkinderen van middelbare leeftijd, en aan de koffietafel zitten soms vier generaties. De gouden bruiloft ligt een kwarteeuw terug, en wat toen kon, kan nu niet altijd meer. Dat is geen reden om de dag te laten passeren, wel een reden om hem anders te plannen.

Dit artikel zet de namen op een rij, vat samen wie officieel feliciteert en wanneer de familie in actie komt, en laat een dag zien die de krachten van het paar respecteert, met wensen, cadeaus en de bijzondere situaties. De eerdere jubilea staan in het overzicht van de huwelijksjubilea per jaar.

Geen jubileum heeft in het Nederlands zoveel namen als het vijfenzeventigste. Het Genootschap Onze Taal noemt er zes: albast als de gebruikelijkste, daarnaast diamant, kroonjuwelen, platina, radium en rodium. Ook de stad Gent spreekt bij 75 jaar van albast. Het Belgische Koninklijk Paleis noemt in zijn opsomming van jubilea met gelukwensen na de platina bruiloft de radium bruiloft, en radium is in de lijst van Onze Taal alleen bij 75 jaar te vinden. Albast en radium staan dus voor hetzelfde jubileum.

Albast is een doorschijnende steen; de variant gipsalbast is zo zacht dat een vingernagel er krassen in maakt. Al in het oude Egypte maakte men er vazen en flesjes van, en nog altijd worden er kunst- en gebruiksvoorwerpen van gemaakt. Als beeld voor een huwelijk staat het eerder voor licht en zachtheid dan voor hardheid; dat is een interpretatie, geen overlevering.

De kroonjuwelen sluiten aan bij het Duitse taalgebied, waar 75 jaar de Kronjuwelenhochzeit heet: iets zeldzaams en onvervangbaars dat over generaties wordt doorgegeven in plaats van gedragen. En diamant is de naam die Engelstalige lijsten voor 75 jaar gebruiken, dezelfde als voor de diamanten bruiloft bij zestig jaar. Omdat de namen zo uiteenlopen, is het getal vaak het duidelijkst: ‘75 jaar getrouwd’ begrijpt iedereen.

Na vijfenzeventig jaar worden de lijsten nog dunner. Tachtig jaar heet volgens Onze Taal eik, en ook Gent viert jubilarissen bij tachtig jaar.

Bij 75 jaar zijn er in Nederland en België officiële felicitaties, en hier en daar een bijzonder bezoek. Of het vanzelf gaat of aangevraagd moet worden, verschilt per gemeente, en een felicitatie bij de platina bruiloft vijf jaar geleden zegt niet dat alles nu weer op dezelfde manier loopt. Voorbeelden uit officiële bronnen:

• Nijmegen: een brief en een attentie van de burgemeester, en als het paar dat wil een bezoek van de (loco)burgemeester en/of een kamerheer van de Koning. De gemeente neemt zelf het initiatief. Kamerheren vertegenwoordigen de Koning volgens het Koninklijk Huis bij regionale gebeurtenissen zoals een huwelijksjubileum.
• Gouda: in principe een bezoek van de burgemeester; het bericht van de gemeente komt automatisch.
• België, Koninklijk Paleis: persoonlijke gelukwensen van de Vorsten voor echtparen die hun radium bruiloft vieren, net als bij de gouden, diamanten, briljanten en platina bruiloft.
• Gent: een viering in het stadhuis, met een geschenk van de stad en een attentie van het Koninklijk Paleis. De stad stuurt drie maanden vooraf een brief met een vrijblijvende uitnodiging; wie wil meevieren, meldt zich minstens twee maanden voor de viering. Wie slecht te been is, kan een vergunning aanvragen om met de auto de voetgangerszone in te rijden.
• Katholieke Kerk: een pauselijke zegen op perkament, ook voor 75 jaar, online te bestellen bij de Aalmoezenierij van de paus; reken op ongeveer een maand.

Samen geven die termijnen een eenvoudige regel: begin drie maanden vooraf. Dan is er tijd om bij Burgerzaken na te gaan of het jubileum bekend is, om in Gent op tijd in te schrijven, en om de trouwakte of het trouwboekje te zoeken als iemand erom vraagt. Wie liever geen bezoek wil: in Nijmegen komt het alleen als het paar er prijs op stelt, en in Gent is er alleen een viering op aanvraag.

Bij een paar van deze leeftijd is energie het schaarste van de dag. De planning begint daarom niet bij de gastenlijst maar bij een vraag: welk ene moment zou hen het meest raken? Een bepaalde bezoeker, een lied, een zegen, een foto met alle achterkleinkinderen. Al het andere wordt daaromheen gebouwd.

• Zestig tot negentig minuten gezelschap is voor veel hoogbejaarden genoeg. Wie langer wil blijven, wisselt af met anderen.
• Een vertrouwde omgeving wint het van elk restaurant: het eigen huis, de eigen kamer of de huiskamer van het zorgcentrum. Reizen, trappen en onbekende toiletten kosten kracht die daarna aan tafel ontbreekt.
• Eén persoon leidt de dag. Die ontvangt de mensen, let op tekenen van vermoeidheid en rondt vriendelijk af als het tijd is.
• Eén toespraak. Een toost van twee minuten zegt meer dan drie speeches, en de tips voor een speech schrijven gelden bij vijfennegentig jaar net zo goed als op een bruiloft.
• In een zorgcentrum vroeg afspreken. Zorgmomenten, maaltijden en rusttijden bepalen het kader; een checklist staat bij 67 jaar getrouwd.

Het verhaal van het paar vastleggen

Een jubileum van deze lengte is ook een reden om te luisteren. Vaak heeft niemand ooit opgeschreven hoe de twee elkaar leerden kennen of waar ze het eerst woonden. Dat lukt het best in de weken ervoor, in een paar korte gesprekken. Een kleinkind stelt de vragen en een telefoon neemt de antwoorden op, met toestemming van het paar. Goede vragen zijn open en eenvoudig:

1. Waar en hoe hebben jullie elkaar leren kennen?
2. Hoe was jullie trouwdag, en wat kostte die?
3. Waar was jullie eerste huis, of woonden jullie eerst in bij de (schoon)ouders?
4. Wat was het moeilijkste jaar, en wat hield jullie samen?
5. Wat zouden jullie een jong stel van nu willen meegeven?

De antwoorden kunnen op de dag zelf een korte voorlezing worden, maar vooral worden ze een opname waar de familie over tientallen jaren nog naar kan luisteren.

Kaarten voor een 75-jarig huwelijk worden vaak geschreven door mensen die zelf op leeftijd zijn: kinderen, broers en zussen, buren van vroeger. De woorden mogen eenvoudig en warm zijn. Hoe een kaart is opgebouwd, staat in wat je in een felicitatiekaart schrijft. Eigen teksten, vrij te gebruiken:

• Van een zoon of dochter: “Lieve pa en ma, ik ben zelf ook niet jong meer, en ik heb nog altijd niets mooiers gezien dan jullie twee naast elkaar. Vijfenzeventig jaar. Dank jullie wel dat we erbij mochten horen.”
• Van de kleinkinderen: “Lieve oma en opa, wat jullie in vijfenzeventig jaar hebben opgebouwd, draagt nu vier generaties. We vieren jullie vandaag, en we zijn dankbaarder dan we kunnen zeggen.”
• Van de achterkleinkinderen, gedicteerd: “Jullie zijn de koning en koningin van onze familie, dus vandaag krijgen jullie allebei een kroon. En heel veel kusjes.”
• Van buren of de parochie, formeel: “Van harte gefeliciteerd met jullie 75-jarig huwelijk. Driekwart eeuw samen is een schat die ver buiten jullie eigen familie glanst.”
• Van het zorgteam: “Elke dag zien we hoe lief jullie voor elkaar zijn. Proficiat met vijfenzeventig jaar, van het hele team.”
• Kort, bij de bloemen: “75 jaar. Jullie zijn de kroonjuwelen van onze familie.”

Wie een van deze teksten gebruikt, voegt er het best een herinnering aan toe die alleen hij of zij met het paar deelt. Meer woorden voor elk soort jubileum staan in de felicitaties voor een trouwdag.

Wat past bij vijfenzeventig jaar

Op deze leeftijd heeft bijna niemand nog spullen nodig. De beste cadeaus blijven, zonder ruimte in te nemen:

• Tot ongeveer € 30: hun lievelingsbonbons in een mooi blik, bloemen in wit en goud, een papieren kroon voor allebei op de foto, maar alleen als ze het gevoel voor humor ervoor hebben.
• Ongeveer € 30 tot € 100: de opgenomen verhalen, uitgetypt in grote letters en ingebonden als een klein boekje, met een exemplaar voor elk kind; een ingelijste trouwfoto naast een recente foto.
• Van de hele familie: een foto van vier generaties door een fotograaf die aan huis of in het zorgcentrum komt en binnen een kwartier klaar is.
• Als het toch een voorwerp moet zijn: iets kleins van albast, zoals een schaaltje of een lampje, dat bij de naam past.

Bijzondere situaties

• Een van beiden ligt in het ziekenhuis. Het feest wordt een bezoek van een kwartier aan het bed, met bloemen en een kaart, afgesproken met de afdeling. De rest kan later.
• Nog maar een van beiden leeft. Dan zijn er geen officiële felicitaties voor het jubileum. De datum telt nog steeds voor wie achterblijft en hoeft niet doodgezwegen te worden; een bezoek met oude foto’s is vaak welkomer dan tactvolle stilte.
• Een van beiden herkent niet meer iedereen. Weinig, vertrouwde gasten, geen programma, veel tijd. Wie het paar een tijd niet heeft gezien, vraagt vooraf hoe het gaat.
• Het paar wil niet vieren. Ook midden negentig geldt: wie niet wil vieren, hoeft niet. Een kaart, een telefoontje en een bezoek zijn genoeg, en een berichtje aan de gemeente voorkomt een bezoek waar niemand op zit te wachten.