67. evlilik yıldönümü: 67 (ya da 67,5) yıllık evliliği anmak

Yirmi iki yaşında evlenen biri 67. yıldönümünde seksen dokuz yaşındadır. Çocukları çoğu zaman kendileri de emeklidir ve günü genellikle onlar düzenler. Bu yüzden bu yıldönümü bir davetten çok bir ziyarettir: herkese, en başta da çifte uyan, iyi hazırlanmış birkaç saat.

Bu yazı ad konusunda dürüst davranıyor, yarım yıl fikrinin nereden geldiğini açıklıyor, Türkiye'de resmî tarafta neyin olup neyin olmadığını söylüyor ve çok ileri yaşta kutlamayı mesajlar, hediyeler ve zor durumlarla birlikte ele alıyor. Öncesindeki ve sonrasındaki yıllar yıl yıl evlilik yıldönümü isimleri yazısında.

İngilizce konuşulan ülkelerin eski listeleri geç yıldönümlerinden yalnızca birkaçına ad verir: altmışta elmas, İngiliz listesinde altmış beşinci yıl için mavi safir, yetmişte platin, yetmiş beşte yeniden elmas. Aradaki yıllar boştur. Türkçe listeler bu boşluğu olduğu gibi devralır; 67. yıl için bir malzeme adı gördüyseniz, o bir geleneğin değil, bir tabloyu doldurma isteğinin ürünüdür.

Yarım yılın ise bir hikâyesi var, ama Türk ya da İngiliz değil, Alman. Almanca konuşulan ülkelerde 67,5 yıllık evliliğe Steinerne Hochzeit, yani taş düğün denir; Alman takviminde 12,5 yıldaki maydanoz düğününün yanındaki iki yarım yıldönümünden biridir. Orada bile sayım sabit değildir: çoğu liste 67,5 yıl verir, bazıları taş düğünü 67. yıla koyar, bazıları hiç anmaz. Türkçede bir karşılığı yok, ama imge yabancı da sayılmaz: Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre “taş gibi” deyimi çok sağlam olan için de kullanılır.

Hangi tarih sayılır? İkisi de savunulabilir:

• 67. yıldönümünün kendisi: kimsenin itiraz edemeyeceği tarih.
• 67 yıl altı ay: aile yarım yıl fikrini seviyorsa ya da buluşmayı başka bir mevsime, örneğin bayrama ya da yaz tatiline almak istiyorsa. 67. yıldönümüne altı ay eklenir; ayın 29'u, 30'u ya da 31'inde evlenenler için hedef ayın son günü alınır.

Emin değilseniz çifte sorun. Seksenlerinin sonundaki pek çok insan yarım yıldönümlerini biraz gülünç bulur ve buna hakları vardır.

Kısa cevap: Türkiye'de yok. Evlilik yıldönümü için başvuruyla gönderilen ulusal bir devlet tebriki bulunmuyor. Bazı belediye ve kaymakamlıklar yarım asrı geçmiş evlilikleri yerel törenlerle ya da plaketle onurlandırıyor, ama bu ülke çapında bir düzen değil; kimin kapsama girdiğini ve nasıl başvurulduğunu kendi belediyenizin kültür ya da sosyal işler biriminden öğrenirsiniz. Bu törenler kendiliğinden gelmez, sormak gerekir.

Yuvarlak olmayan bir yıl olduğu için 67. yıl, yurt dışındaki resmî düzenlerin de çoğunun arasına düşer. Yurt dışında yaşayan çiftler için oturdukları ülkenin kuralları geçerlidir; örneğin Almanya'da Federal Cumhurbaşkanı 65., 70., 75. ve 80. evlilik yıldönümleri için tebrik gönderir, 67. yıl bunların arasında yoktur.

Yine de 67. yıl, yetmişinci yılı kolaylaştırmak için iyi bir andır. Yerel törenler ya da yurt dışındaki başvurular çoğu zaman evlilik tarihini gösteren bir belge ister ve yetmiş yıla yaklaşan bir aile cüzdanı kaybolmuş ya da yıpranmış olabilir. Evlenme kayıt örneği e-Devlet üzerinden ya da nüfus müdürlüğünden alınır; hangi belgenin ne işe yaradığı evlenme kayıt örneği yazısında anlatılıyor. Belgedeki tarih, ailenin yıllardır kutladığı tarihten farklı çıkabilir; bunu şimdi fark etmek, yetmişinci yılda sürprizle karşılaşmaktan iyidir.

Bu yaştaki bir çiftte her şeyi plan değil, o günkü hâlleri belirler. İyi hazırlık çoğunlukla planı küçük ve esnek tutmak demektir:

1. Önce çifte sorun. Kutlamak istiyorlar mı, kimlerle? Günün hangi saati onlara iyi gelir? Kimi öğleye doğru en dinç hâlindedir, kimi öğle uykusundan sonra.
2. İki üç saat fazlasıyla yeter. Bir öğle yemeği ya da bir ikindi çayı: ikisinin de başı ve sonu bellidir.
3. Daha az misafir, dalga dalga. Önce çocuklar gelir, bir saat sonra torunlar ve torun çocukları; böylece gürültü katlanılır düzeyde kalır.
4. İşitmeyi ve görmeyi düşünün. Uzun bir masa yerine yuvarlak ya da küçük bir masa; biri konuşurken televizyon ve müzik kapalı. Söz alan kısa, yavaş ve çifte yakın konuşur.
5. Zahmetsiz ikram. Yumuşak kek, sütlaç, küçük lokmalar, kolay tutulan bardaklar. Şeker hastalığı, yutma güçlüğü ya da özel bir diyet varsa bakımı üstlenenler ya da çiftin doktoru bilir; önceden sorun.
6. Fotoğrafı erken çekin. Aile fotoğrafı, herkes dinçken ilk yarım saatte çekilir.
7. Bir B planınız olsun. Biri kötü bir gün geçiriyorsa davet küçük bir grupla kısa bir ziyarete dönüşür; başka şehirde ya da yurt dışında yaşayan torunlar görüntülü aramayla katılır.

Uzun bir günde büyüklerin neye ihtiyaç duyduğunu düğünde yaşlı misafirler yazısı ayrıntılı anlatıyor; oturacak yer, yemek saati ve dönüş yolu bir yıldönümünde de aynı ölçüde önemlidir.

Çift huzurevinde yaşıyorsa

Çift ya da ikisinden biri bir huzurevinde ya da bakım merkezinde yaşıyorsa iki ila dört hafta önce kurumun yönetimiyle ya da çiftin bağlı olduğu sorumluyla konuşun. Birkaç saatliğine bir salon ayrılabilir mi, yemek, ilaç ve dinlenme saatleri ne zaman, pasta ve içecek getirebilir misiniz, çifte yakın sakinler de çağrılmalı mı? Personel, çiftin günün hangi saatinde iyi olduğunu çoğu zaman aileden daha iyi bilir.

Doksanına yaklaşan insanlara yazılan kartların pratik bir kuralı var: iri el yazısı, koyu renk kalem, kısa cümleler. Çoğu yüksek sesle okunur. Bir kartın nasıl kurulacağı düğün tebrik mesajına ne yazılır rehberinde anlatılıyor; aşağıdaki cümleler özgündür ve dilediğiniz gibi kullanılabilir:

• Çocuklardan: “Sevgili annem, sevgili babam, altmış yedi yıl. Biz sizi hiç ayrı görmedik ve bunun ne büyük bir şans olduğunu biliyoruz. Ayağımızı bastığımız zemin için teşekkür ederiz. Bugün yanınızdayız ve sizin için çok mutluyuz.”
• Torunlardan: “Babaanneciğim, dedeciğim, altmış yedi yıl olmuş ve siz hâlâ son lokmayı birbirinize bırakıyorsunuz. Hepimizden sevgiyle, nice yıllara.”
• Torun çocuklarından, biraz yardımla: “Büyük babaanneme ve büyük dedeme: düğün gününüzü nasıl hayal ediyorsak öyle çizdik. Sizi çok seviyoruz.”
• Komşulardan, resmî: “67. evlilik yıldönümünüzü en içten dileklerimizle kutlarız. Bunca yıl yan yana yürümek hayranlık uyandırıyor. Allah size sağlıklı, huzurlu ve mutlu günler versin.”
• Eski dostlardan: “Sizinle düğünlerde oynadık, taşındık, tartıştık, güldük; her seferinde ikiniz birlikte geldiniz. Siz taşı sıksa suyunu çıkaracak bir çiftsiniz. Nice yıllara!”
• Huzurevi personelinden, ortak kart: “Altmış yedi yıl, kimsenin uyduramayacağı bir hikâye. Ekibimizin tamamından en iyi dileklerimizle.”

Kart, yalnızca bu ailenin bildiği bir şeyi andığında kişisel olur: birlikte yaptıkları ev, bahçe, bayram sabahları, pazar kahvaltıları. Her türlü yıldönümü için daha fazla cümle evlilik yıldönümü mesajları yazısında.

Yer kaplamayan hediyeler

Yetmiş yıla yaklaşan bir evlilikten sonra ev tamamdır ve çoğu zaman çoktan küçülmüştür. İyi bir hediye yer kaplamaz, tüketilir ya da zaman verir. Türkiye'de fiyatlar hızlı değiştiği için gruplar lira aralığı değil, kaba bir sıralamadır:

• Neredeyse bedava: torun çocuklarının boyadığı, üzerinde nikâh tarihi yazan düz bir dere taşı, komodine sığacak kadar küçük; yanında çiftin en sevdiği tatlı.
• Küçük bütçe: pencere önü için neredeyse hiç bakım istemeyen sukulentlerle dolu sığ bir saksı; devrilmeyecek ağır bir sürahide çiçekler.
• Orta bütçe: birkaç büyük fotoğraf ve kolay okunan yazılarla bir fotoğraf kitabı; çiftin yaşadığı yerde internet varsa ailenin uzaktan doldurabileceği dijital bir fotoğraf çerçevesi.
• Daha büyük: eve ya da huzurevine gelip ikisinin sakin bir portresini çeken bir fotoğrafçı; ulaşımı ayarlanmış, eşlik edilen bir gezi, örneğin evlendikleri ya da ilk oturdukları mahalleye, basamak derdi yoksa.

En değerli hediye çoğu zaman bir kartta söz verilen ve sonra gerçekten tutulan düzenli bir ziyarettir: her ay aynı gün, bir çay.

Özel durumlar

• Biri huzurevinde, diğeri evde. Kutlama, hareketi daha kısıtlı olan eşin bulunduğu yerde yapılır; diğerinin tek başına yola çıkmaması için ulaşım ayarlanır.
• Biri demans yaşıyor. Tanıdık şeyler yenilerden iyi işler: bilinen yüzler, eski fotoğraflar, gençliklerinden bir şarkı. “Hatırlıyor musun?” sorusu insanı zor durumda bırakır; sınamadan anlatmak baskıyı kaldırır. Misafirlere durumu önceden anlatın.
• Çift kutlama istemiyor. O zaman telefonlar, kartlar ve bir ziyaret. Doksan yaşında kimse istemediği bir davete katlanmak zorunda kalmamalı.
• Eşlerden biri vefat etti. Tarih geride kalana aittir. Bir ziyaret, birkaç çiçek, “Bugün altmış yedi yıl olacaktı” gibi bir cümle hatırladığınızı gösterir. Aile isterse rahmetliyi o gün bir duayla birlikte anar.