Ślub humanistyczny i ceremonia z mistrzem ceremonii: czy są ważne prawnie?

Ta jedna zasada tłumaczy prawie wszystko, co wokół ślubów humanistycznych bywa mylące, i dlatego odpowiedź brzmi u nas inaczej niż w Stanach Zjednoczonych czy w Szkocji, gdzie uprawnienie do udzielenia ślubu przypisane jest osobie prowadzącej, a nie urzędowi. U nas przypisane jest urzędowi.

Ten artykuł mówi, kto w Polsce może zawrzeć małżeństwo ze skutkiem prawnym, wyjaśnia różnicę między ceremonią humanistyczną a ceremonią prowadzoną po prostu na wasz sposób, i opisuje, z czego taka ceremonia się składa. Prawną część i tak trzeba załatwić osobno — pytanie tylko, w jakiej kolejności.

Dróg jest pięć i tylko trzy pierwsze prowadzą do aktu małżeństwa. Warto je zobaczyć obok siebie, bo w rozmowach z parami mieszają się bez przerwy.

Nie chodzi tu o wiarę ani o powagę wydarzenia, tylko o to, kto ma uprawnienie. Ponieważ w Polsce jest ono przypisane urzędowi, a nie osobie prowadzącej, ceremonia na klifie, w stodole czy w ogrodzie może być wszystkim, czym chcecie, ale nie zastąpi kwadransa w USC. Praktyczny wniosek jest prosty: para, która chce ceremonii humanistycznej, planuje w Polsce dwa wydarzenia, i jak je ułożyć w jednym dniu, opisujemy w tekście o dwóch ceremoniach jednego dnia.

Obu określeń używa się zamiennie i nie powinno się tego robić, choć różnica dotyczy treści i przygotowania, a nie mocy prawnej — tej nie ma żadna z nich.

Ceremonia humanistyczna prowadzona jest według świeckiego wzorca: bez modlitwy, bez odwołań do Boga, z tekstem zbudowanym wokół waszej historii i wokół tego, co obiecujecie sobie nawzajem. Prowadzi ją celebrant, który zwykle ma za sobą szkolenie i pracuje w określonym standardzie. To wybór dla par, które chcą ceremonii pełnej treści, ale bez religii.

Ceremonia szyta na miarę nie trzyma się żadnego wzorca i może zawierać wszystko, na co macie ochotę — czytanie z Pisma, błogosławieństwo babci, element z tradycji drugiego kraju, rytuał, którego nie ma nigdzie indziej. Tę elastyczność się właśnie kupuje. W Polsce nie wiąże się z nią żadne ryzyko prawne, bo ryzyka nie ma po prostu dlatego, że żadna z tych ceremonii nie rości sobie prawa do bycia ślubem.

Jeśli chcecie treści religijnej, ale nie w kościele, właściwa jest zwykle ta druga droga. Jeśli chcecie ceremonii świeckiej z jasną formą, wybierzcie celebranta humanistycznego. Przy dwóch różnych religiach w rodzinie zajrzyjcie do tekstu o ceremonii łączącej dwie religie.

Z braku mocy prawnej wynika jeden obowiązek, o którym pary myślą najrzadziej, a który trzeba nazwać wprost: nikt po tej ceremonii nie wyśle żadnego dokumentu do żadnego urzędu. Formalności zostają po waszej stronie i muszą się odbyć osobno. Ustalcie więc na początku dwie rzeczy: kiedy idziecie do USC i którą datę traktujecie jako rocznicę. Większość par bierze ślub cywilny w wąskim gronie kilka dni wcześniej i przeżywa dzień wesela jako ceremonię właściwą, ale odwrotna kolejność też działa.

Ponieważ nie ma tu żadnej narzuconej formy, ceremonie różnią się między sobą. W praktyce ustalił się jednak sensowny szkielet, a całość trwa zwykle od dwudziestu do trzydziestu minut.

• Wejście i muzyka na początek
• Powitanie i opowieść o tym, jak się poznaliście, napisana na podstawie rozmów z wami
• Jedno lub dwa czytania, często w wykonaniu przyjaciół
• Przysięga, mówiona albo czytana
• Wymiana obrączek
• Rytuał symboliczny: wspólne sadzenie drzewa, piasek, świeca jedności albo wstążki
• Ogłoszenie was parą — zdanie, które w tej ceremonii jest wyłącznie symboliczne
• Podpisanie pamiątkowego aktu, słowo na koniec i wyjście

Klocki i ich czasy rozkładamy w tekście o przebiegu ceremonii ślubnej, a same rytuały porównujemy w zestawieniu rytuałów na ceremonii. Tym, co odróżnia ceremonię humanistyczną, nie jest kolejność, tylko pochodzenie słów: biorą się z rozmów z wami, i dlatego przygotowanie trwa dłużej niż przy jakiejkolwiek innej formie.

Skoro żaden urząd w to nie wchodzi, nie ma też wzorcowej umowy. Podpisujecie zwykłą umowę o świadczenie usługi, a sześć punktów powinno się w niej znaleźć: zaliczka, zwykle dwadzieścia do trzydziestu procent; skala odstąpienia zależna od tego, jak wcześnie odwołujecie; zapis o zastępstwie na wypadek choroby; czyją własnością jest scenariusz i czy dostaniecie go po ceremonii; koszty dojazdu; oraz wyraźne zdanie o tym, że ceremonia nie wywołuje skutków cywilnych i że formalności w USC załatwiacie sami. Ceremonia dwujęzyczna dokłada siódmy punkt, czyli kto tłumaczy i czy to jest dopłata. Poproście o umowę, zanim cokolwiek zapłacicie, a nie po.

Za w pełni napisaną ceremonię celebranci liczą w Polsce zwykle od około 1 500 do 3 500 zł, w Warszawie, Krakowie i Trójmieście oraz na letnie soboty więcej, a za krótką ceremonię z gotowego szablonu wyraźnie mniej. Żadne ogólnopolskie badanie tego nie mierzy, więc traktujcie tę rozpiętość jak orientację po ofertach, a nie jak cennik — i pamiętajcie, że sama kwota nic nie mówi, dopóki nie wiecie, co obejmuje.

Do tej kwoty trzeba w Polsce doliczyć ślub cywilny, bo on i tak musi się odbyć. Jest za to tani i policzalny: opłaty urzędowe rozkładamy w tekście o tym, ile kosztuje ślub cywilny. Jak sensownie porównywać celebrantów, opisujemy w poradniku o tym, jak wybrać mistrza ceremonii.

Warto uczciwie nazwać przypadki, w których napisana ceremonia dokłada koszt, nie dokładając wiele więcej.

1. Bierzecie ślub konkordatowy. Liturgia ma własną formę i własną wagę, a druga pełna ceremonia tego samego dnia rzadko bywa dwa razy bardziej poruszająca — częściej jest po prostu dwa razy dłuższa.
2. Budżet jest napięty. Ślub w sali USC daje ten sam skutek prawny za 84 zł opłaty skarbowej, a różnicę widać potem wyraźniej w zdjęciach albo w jedzeniu, co pokazujemy w poradniku budżetowym.
3. Zależy wam na czasie. Najszybszą drogą jest ślub cywilny w wąskim gronie, opisany w tekście o ślubie tylko cywilnym.
4. Słowa są wam obojętne. Wartość celebranta leży w przygotowaniu. Zamówiony dla formy, wyprodukuje ogólny scenariusz w osobistej cenie.

Prawie zawsze jest natomiast dobrym wyborem wtedy, gdy chcecie ceremonii świeckiej, która mimo to ma kształt i ciężar, gdy pochodzicie z różnych krajów albo tradycji, albo gdy droga kościelna jest dla was zamknięta. A skoro dzień ma wtedy kilka ruchomych części, podajcie gościom kolejność na stronie ślubnej, a nie na zaproszeniu — godziny się przesuwają, a wydrukowany karton nie.

Słowo o jakości, bo rynek jest szeroki i bardzo nierówny. Dobry scenariusz poznaje się po jednym: mówi coś, co jest prawdziwe tylko o was, i z tego wyprowadza myśl ogólną. Słaby robi odwrotnie — zaczyna od refleksji o miłości, a potem doczepia do niej dwa szczegóły z ankiety. Różnicę słychać w trzy minuty i można ją sprawdzić z góry, prosząc o nagranie albo o wcześniejszy scenariusz do przeczytania.

Przy parach dwujęzycznych trzeba podjąć jedną praktyczną decyzję. Tłumaczenie zdanie po zdaniu podwaja długość i przecina każdą myśl na pół. Lepiej działa jeden język główny z krótkimi streszczeniami w drugim plus program ceremonii, który niesie strukturę w obu. Części osobiste — przysięgę i słowa przy obrączkach — każde mówi w swoim języku.