Sterrenbeelden en de trouwdatum: wat klopt en wat niet

De vraag duikt in bijna elke planning een keer op, meestal terloops: of de datum astrologisch goed ligt, of een Leeuw in augustus zou moeten trouwen, of je de maan nog iets verschuldigd bent. Wie hem stelt, bedoelt zelden astronomie. Bedoeld wordt het gevoel dat je een heel grote beslissing neemt zonder generale repetitie.

Wij behandelen dat hier op de enige eerlijke manier die er is: gebruiken worden beschreven, niet beoordeeld, en over de werking ervan beweren wij niets. Bruikbaar blijft er toch genoeg. Datumgebruiken zijn oud, ze zijn goed gedocumenteerd, en ze hebben harde gevolgen voor welke weekenden nog vrij zijn en welke allang vergeven.

Een bruiloft is een van de weinige beslissingen die je zonder generale repetitie neemt en niet zonder gevolgen terugdraait. Bij zulke drempels grijpen mensen sinds mensenheugenis naar tekens: een datum die past, een voorwerp dat geluk moet brengen. Dat is geen eigenaardigheid van een enkel stel, maar de standaarduitrusting van vrijwel elke bruiloft waar jullie ooit zijn geweest. Bruidssuikers bij de uitgang, in Vlaanderen suikerbonen. Een ereboog of erepoort voor de deur, opgezet door de buurt. Rijst of confetti bij het vertrek. Een hoefijzer, een klavertjevier of een schoorsteenveger als klein cadeautje van iemand die dichtbij staat. Iets ouds, iets nieuws, iets geleends en iets blauws, hier pas een generatie of twee geleden overgewaaid uit het Engelse taalgebied. En de regen, die de een als pech ziet en de ander wegwuift met regen brengt zegen. Niemand beweert dat er iets werkt. Bijna iedereen doet mee. Wat hier niet bestaat is de Duitse Polterabend, de avond ervoor waarop vrienden voor de deur porselein stukgooien omdat scherven geluk zouden brengen; ga je naar een Duitse bruiloft, dan weet je nu waar de scherven vandaan komen.

De vraag naar het sterrenbeeld hoort in diezelfde familie thuis. Achter die vraag zit de wens om bij een grote beslissing een goed voorteken te hebben. Meestal wordt ze gesteld op een moment waarop er toch al veel openstaat: kort na de verloving, vlak voor de eerste boeking, kort na de eerste stevige ruzie over de gastenlijst. Daarom helpt het weinig om die vraag met een feit te beantwoorden. Wie wil weten of twaalf juli een goede dag is, heeft zelden een kennisprobleem.

Voor jullie als stel zit daar een praktische kant aan. Brengt een van jullie het onderwerp ter sprake, dan gaat het bijna nooit om astrologie als zodanig, maar om een van de drie vragen die erachter zitten: is dit het juiste moment, is dit de juiste persoon, wordt de dag goed. De eerste twee horen thuis in een eerlijke avond met zijn tweeën, de derde hoort in de planning. De kalender beantwoordt er geen van. Wie dat ziet, bespaart zich een lange discussie over planeetstanden die eigenlijk een korte over iets anders was.

Het uitzoeken van een gunstig moment heeft binnen de astrologie een eigen naam: electie, ook wel electionele astrologie. Wie daarmee werkt, zoekt niet jullie sterrenbeelden op, maar berekent een horoscoop voor een bepaalde dag, op een bepaald uur en een bepaalde plaats. De plechtigheid krijgt in die opvatting een eigen horoscoop, zoals een mens er een heeft. Het wordt als dienst aangeboden, en wat je terugkrijgt is meestal een korte lijst mogelijke dagen met tijdvensters erbij.

Twee motieven komen daarbij steeds terug. Het eerste is Venus: zolang die retrograde loopt, raden astrologische bronnen breed af om te trouwen. Het tweede is Mercurius retrograde, de planeetstand waar zowat iedereen weleens van gehoord heeft, en waarbij het standaardadvies over ondertekenen gaat. Dat is alleen relevant omdat er bij een huwelijk een akte wordt getekend, en omdat iemand daar zeker op zal wijzen. De maan loopt bij allebei mee: een wassende maan geldt als gunstig, met als redenering dat moet groeien wat op die dag begint.

De Duitstalige versie van dat laatste gaat verder, en jullie kunnen haar op een bruiloft in Duitsland of Oostenrijk gewoon tegenkomen. Daar luidt de volksregel dat het jawoord voor de middag hoort te vallen, zolang de zon nog stijgt. Die regel houdt stand omdat gehoorzamen er niets kost: het burgerlijk huwelijk is daar een afspraak bij het Standesamt, en die afspraken vallen toch al doordeweeks in de ochtend. In het Engelse taalgebied, waar zaterdagmiddag de standaard is, heeft dezelfde regel nergens houvast. In Nederland en Vlaanderen landt hij zachter dan je zou denken, want veel trouwdagen beginnen hier hoe dan ook met de voltrekking in de ochtend of vroege middag, waarna receptie, diner en feest de rest van de dag vullen. Wie een zaterdagmiddag op een aangewezen buitenlocatie wil, botst er wel mee, en dan verdwijnt de regel stilletjes. Dat is ook alles wat ermee gebeurt.

Praktisch bruikbaar is op dit punt vooral de volgorde, en die doet meer ertoe dan ze klinkt. Betekent het onderwerp echt iets voor jullie, regel het dan voordat jullie de gemeente, een kerk of een locatie aanschrijven. Een datum die eerst geboekt wordt en daarna beoordeeld, kan jullie alleen nog onzeker maken: afzeggen kost geld, negeren voelt slecht.

Andersom past een lijstje gunstige dagen prima als extra filter in de zoektocht, zolang het niet het enige filter is. Een astrologisch ideale dinsdag in februari blijft een dinsdag in februari, met alles wat daaraan vastzit. Wie dat filter als eerste aanlegt in plaats van als laatste, houdt vaak precies de dagen over waarop niemand kan.

Wat iemand ook van sterren vindt, er bestaat een lange reeks regels over wanneer er wel en niet getrouwd wordt. Ze zijn na te lezen, sommige zijn tweeduizend jaar oud, en ze bepalen tot vandaag welke weekenden het eerst zijn volgeboekt.

• De weekdag. In het Engelse taalgebied bestaat een oud rijmpje dat elke dag van de week een lot toebedeelt en zaterdag ronduit ongelukkig noemt, precies de dag waarop daar tegenwoordig vrijwel iedereen trouwt. Het Nederlands kent zo'n rijm niet. Wat hier over de weekdag beslist is de prijslijst van de gemeente: een zaterdag of een tijdstip buiten kantooruren kost duidelijk meer dan een doordeweekse ochtend, en in Nederland moet elke gemeente daarnaast een kosteloos moment aanbieden, dat doordeweeks valt. Bijgeloof heeft de weekdag hier nooit geregeerd, geld wel.
• De maand mei. Het bekendste Europese bijgeloof komt uit Rome. In mei vielen de Lemuria, het feest voor de rusteloze doden, en Ovidius noteert in zijn feestkalender dat het volk zei dat alleen slechte vrouwen in mei trouwen. Die zin heeft twee millennia overleefd: in het Engels als rijm, in het Duits als boerenregel, en in de Lage Landen als een vaag idee dat mei geen trouwmaand is. Inmiddels is mei een van de meest gevraagde trouwmaanden die er zijn. Het bijgeloof heeft het contact met goed weer niet overleefd.
• De kerkelijke kalender. Hier hangt een kerkelijke datum altijd aan een datum bij de gemeente, want het burgerlijk huwelijk moet voorgaan; in België staat die volgorde zelfs in de Grondwet. Katholieke parochies trouwen niet tijdens het Paastriduum, en voor de veertigdagentijd en de advent geldt vaak de verwachting van een sobere viering. Protestantse gemeenten zegenen in beginsel het hele jaar door in. Geen van die punten is een geluksvraag. Het is een agendavraag, en één telefoontje naar het parochiesecretariaat of naar de kerkelijke gemeente maakt er een eind aan.
• Vrijdag de dertiende. De moderne bijdrage aan het onderwerp, hier bekend maar minder zwaar genomen dan in het Engelse taalgebied. Het is een van de weinige dagen in het hoogseizoen waar niemand om vecht, dus stellen die er niets bij voelen hebben op zo'n dag een keuze die de rest van de kalender niet biedt.
• De joodse kalender. Op sjabbat en op feestdagen worden geen huwelijken voltrokken. Daarnaast zijn er rouwperioden waarin helemaal niet getrouwd wordt: grote delen van de omertelling tussen Pesach en Sjavoeot, en de Drie Weken voor Tisja Beav.
• De Chinese almanak. De Tung Shing noemt gunstige en ongunstige dagen, en families in Nederland en België kiezen daar nog altijd uit. Acht geldt als geluksgetal en vier wordt gemeden, omdat het woord ervoor klinkt als het woord voor dood.
• Het hindoeïstische muhurat. Een pandit legt de datum vast, vaak tot op het uur, aan de hand van de panchang, en hele stukken van het jaar vallen af, waarvan Chaturmas de bekendste is. In Nederland speelt dat vooral in Hindostaanse families, en het is daar geen sfeerkeuze maar de datum zelf.
• Mooie en dubbele data. Zevens, twaalven, dubbele cijfers en palindromen zijn overal gewild. Nederland, België en de buurlanden schrijven allemaal de dag eerst, dus zo'n datum leest in heel Europa hetzelfde; alleen Amerikaanse gasten lezen 12-07 als 7 december. Het echte effect is banaal: die dagen zijn het eerst weg, en valt er een op een zaterdag, dan is het al helemaal geen wedstrijd meer.

De 29e februari verdient een eigen regel. Hij bestaat alleen in een schrikkeljaar. Wie op die dag trouwt, viert zijn jubileum ofwel eens in de vier jaar, ofwel op een vervangdag. Dat is rekenwerk en geen bijgeloof, en juist dit punt wordt het vaakst over het hoofd gezien.

Daaruit volgt een onspectaculaire maar bruikbare regel: gebruiken doen geen voorspellingen, ze maken markten. Wat veel mensen mijden, is makkelijker te krijgen. Wat als geluksdag geldt, is het eerst weg.

Tussen een persoonlijk bijgeloof en een religieuze verplichting zit een verschil dat in de planning meteen praktisch wordt. Of jullie op de maan letten, gaat alleen jullie aan. Of een uitgenodigde familie op een bepaalde dag niet mag feesten, gaat over jullie gastenlijst, en dat valt achteraf niet meer te repareren.

Drie situaties komen regelmatig voor. Gasten die de sjabbat houden kunnen van vrijdag bij zonsondergang tot zaterdag na het invallen van de duisternis niet reizen en niet meevieren, en dat treft in Nederland en Vlaanderen precies de twee gangbaarste trouwdagen. Een zondag lost het op, of een viering die op zaterdag pas na donker begint, wat in de zomer laat wordt. Moslimgasten die in de ramadan vasten eten overdag niets; de maand schuift in de gregoriaanse kalender elk jaar ongeveer elf dagen naar voren, dus kijk naar het jaar waarin jullie trouwen en niet naar het lopende. En in families met een hindoeïstische of Chinese achtergrond kan de datum onderwerp zijn van een eigen consultatie, waar jullie niet zonder gedoe overheen stappen.

De aanpak is onspectaculair. Vraag vroeg, vraag concreet, en vraag de betrokken persoon zelf in plaats van de familietak: zijn er in jullie kalender periodes waarin jullie niet kunnen feesten? Die ene vraag, gesteld voordat er iets geboekt is, bespaart jullie later de keuze tussen de datum en de mensen.

De eigen familie is het bijzondere geval. Staan ouders of grootouders op een datumgebruik, dan helpt weerleggen net zomin als toegeven. Neem de wens serieus, noem jullie criteria en beslis toch zelf. Is de wens zonder kosten te vervullen, een dag eerder of een uur later, doe het dan en heb het er nooit meer over. Sneuvelt de datum erdoor, zeg dan één keer vriendelijk nee, met reden, en discussieer niet over de reden. Dat is dezelfde beweging die werkt bij elke andere familieverwachting rond deze bruiloft, en een datum die uit consideratie is gekozen, wordt later door niemand als consideratie herinnerd.

Is de symbolische laag opgeruimd, dan blijft er een korte lijst voorwaarden over die een datum dragen of laten kantelen. Die lijst is weinig romantisch, en over het effect ervan bestaat geen discussie.

• Beschikbaarheid. Hier moeten drie agenda's samenvallen: de gemeente met een dag, een tijdslot en een ambtenaar, de trouwlocatie, en de een of twee leveranciers waar jullie niet buiten willen. In Nederland komt de aanwijzing er nog bij: een plek die de gemeente nog niet als trouwlocatie heeft aangewezen, kost een aparte aanvraag met doorlooptijd, en een babs voor één dag moet worden benoemd, met een aanvraagtermijn die per gemeente verschilt. In België voltrekt de ambtenaar van de burgerlijke stand of een schepen het huwelijk in het gemeentehuis, en kan de gemeenteraad daarnaast openbare plaatsen met een neutraal karakter aanwijzen. Dit ene punt schrapt de meeste droomdata, hoe mooi het getal ook is.
• De wettelijke klok. Zo ver vooruit als jullie denken, ligt een datum niet vast. In Nederland doen jullie de melding voorgenomen huwelijk bij de gemeente waar jullie trouwen, minimaal twee weken en maximaal een jaar voor de dag zelf; verder vooruit is een datum hooguit gereserveerd en niet juridisch vastgelegd. In België doet de aangifte van het huwelijk hetzelfde werk op een eigen klok: trouwen kan ten vroegste veertien dagen erna, en de aangifte vervalt na zes maanden. Kiezen mag altijd, maar handelen naar die keuze heeft een venster.
• De weekdag in het doeljaar. Een datum die jullie iets zegt, kan in het gewenste jaar op een woensdag vallen. Dat is in tien seconden gecontroleerd en wordt toch met regelmaat te laat opgemerkt.
• De mensen die erbij moeten zijn. Roosterdiensten, examens, verhuizingen, uitgerekende datums, een geplande operatie. Haal die informatie informeel op zolang er nog niets vaststaat; daarna klinkt dezelfde vraag als een opdracht.
• Het seizoen. Het bepaalt licht, kleding, weerrisico en het halve dagprogramma, en het is het enige punt op deze lijst dat na de boeking helemaal niet meer te corrigeren valt. Reken de vakanties erbij: de zomervakantie loopt in Nederland per regio uiteen en de Belgische schoolvakanties volgen weer hun eigen kalender, wat rechtstreeks bepaalt wie er kan komen.

Pas daarna komt de betekenis waar de meesten het eerst naar zoeken. Een datum met een geschiedenis, de dag van het kennismaken of de trouwdag van grootouders, draagt goed, zolang hij niet tegen de punten hierboven in wordt gezet. Een datum zonder enige voorgeschiedenis is net zo goed: hij krijgt zijn betekenis op de dag zelf, en een paar jaar later weet niemand meer dat hij er eerder geen had. Zodra die punten kloppen, is de datum geen vraag meer maar het antwoord waar iedereen naar vraagt, en dat antwoord geeft een eigen trouwwebsite één keer in plaats van veertig keer.

Eén laatste punt staat zelden in lijstjes. Ga na of de dag in een van beide families al bezet is, door een sterfdag, een scheiding, een ongeluk. Dat is de enige datumvraag in dit stuk waarbij een ongemakkelijk gevoel een goede raadgever is. Het gaat hier niet om een voorteken, maar om mensen die op die dag elk jaar aan iets anders denken, de rest van hun leven.