Evlendiğinizde vergilerinizde ne değişir?

Bu, İngilizce ve Almanca kaynaklardan okuyacağınız tablodan bilinçli olarak farklıdır. Amerika'da eşler tek bir beyanname verir, Almanya'da vergi sınıfı değişir; Türkiye'de bunların hiçbiri yoktur ve bunu bilmemek insanları her yıl gereksiz bir beklentiye sokar.

Bu yazı önce olmayan şeyi net biçimde söylüyor, sonra gerçekten değişen yere geçiyor: SGK'da kimin kimin üzerinden sağlık hizmeti alacağı, memur eşin aile yardımı, ve evlilikle birlikte hiçbir imza atmadan yürürlüğe giren mal rejimi. Sonda da hangi durumlarda mali müşavire ya da avukata gitmenin gerçekten karşılığını verdiğini yazıyoruz.

Türk gelir vergisi sistemi eşleri tek bir vergi mükellefi olarak görmez. Her biriniz kendi geliriniz üzerinden, kendi diliminizde vergilendirilirsiniz. Evlenmek beyan yükümlülüğünüzü, diliminizi ya da matrahınızı değiştirmez.

Sık sorulan iki soruya baştan yanıt verelim. Eşin çalışmamasına bağlı olarak uygulanan asgari geçim indirimi 2022'de kaldırıldı ve yerine, medeni hâlden bağımsız olarak herkese uygulanan asgari ücret istisnası geldi; yani bugün ücretlinin bordrosunda evli olup olmamaya bağlı bir kalem bulunmuyor. İkincisi, evlilik nedeniyle verilecek ya da düzeltilecek bir beyanname de yok.

• Ücretliyseniz vergi işvereniniz tarafından kesilir ve beyanname vermezsiniz. Nikâhtan sonra yapmanız gereken vergisel bir işlem yoktur; yalnızca kimlik bilgileriniz güncellendiğinde bordro kaydınızın da güncellenmesi gerekir.
• Beyanname veriyorsanız — serbest meslek, ticari kazanç, kira ya da menkul sermaye iradı — beyannameniz aynı biçimde, aynı takvimde ve yine tek kişilik olarak verilir. Eşinizin geliri sizin matrahınıza girmez.

Bunun tek istisnası vergi değil, harcamadır: bazı indirim ve istisnalar eş ve çocukların giderlerini de kapsar; örneğin beyanname verenler için eğitim ve sağlık harcamalarında eşe ilişkin harcamalar belirli koşullarda dikkate alınabilir. Koşullar ve oranlar tebliğlerle değişir, dolayısıyla bunu bir kural olarak değil, mali müşavirinize soracağınız bir soru olarak not edin.

Vergi tarafı sabit kalırken sosyal güvenlik tarafı gerçekten hareket eder, ve buradaki fark bir bordro satırından çok daha büyük olabilir.

İkinci satır bu sayfadaki en yüksek maddi değere sahip bilgidir. Çalışmayan eşin sağlık güvencesi kendiliğinden başlamaz; nüfus kaydındaki evlilik SGK'ya yansısa bile tescilin yapıldığından emin olmak gerekir. Çalışan eşin işvereni ya da doğrudan SGK üzerinden kontrol edin ve teyidi yazılı alın.

Dördüncü satır yalnızca kamu görevlileri içindir ve otomatik değildir: aile yardımı ödeneği için kuruma bildirimde bulunmanız gerekir. Ödemenin tutarı gösterge ve katsayıya bağlı olduğu için her yıl değişir; güncel tutarı kendi kurumunuzun personel biriminden öğrenin.

Evliliğin mali sonuçları arasında en büyüğü vergi değil, mal rejimidir — ve çoğu çift bunun varlığından haberdar olmaz, çünkü hiçbir şey imzalamaz.

Aksini kararlaştırmadıysanız, 2002 başından bu yana yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Basitçe: evlilik süresince emeğinizle edindiğiniz değerler, boşanma ya da ölüm hâlinde tasfiye edilirken paylaşılır; evlilik öncesinden gelen ve kişisel sayılan mallar paylaşılmaz.

Ayrımı bilmek işe yarar:

• Edinilmiş mal — evlilik içinde çalışmanın karşılığı olarak elde edilen her şey: maaş, serbest meslek kazancı, sosyal güvenlik ödemeleri, kişisel malların geliri ve bunların yerine geçen değerler.
• Kişisel mal — evlenmeden önce sahip olduklarınız, yalnızca size ait kişisel kullanım eşyası, miras ve karşılıksız kazandırmalar, ve manevi tazminat alacakları.

Bunu değiştirmek mümkündür: noterde düzenlenecek bir mal rejimi sözleşmesiyle ya da nikâh sırasında evlendirme memuruna yapılacak yazılı bir beyanla başka bir rejim — örneğin mal ayrılığı — seçebilirsiniz. Bu, ikinizden birinin şirketi, ortaklığı ya da önemli bir borcu varsa gerçekten konuşulmayı hak eden bir konudur.

Karar vermeden önce iki cümleyi ayırın: mal rejimi evlilik sona ererken ne olacağını belirler, günlük hayatta kimin neyi ödediğini değil. Ve bu bir güven meselesi değildir; ikinizden birinin işi risk taşıyorsa asıl korunan taraf çoğu zaman diğeridir.

Kâğıt işi kısa. Pahalıya patlayan şey, geç yapmaktır.

1. Hemen: nüfus kaydı ve kimlik güncellenmişse işverene ve SGK'ya bildirin; bordro kaydı buradan akar.
2. İlk ay içinde: çalışmayan eş varsa sağlık güvencesi tescilini teyit edin. Bu adımı atlamak, ihtiyaç duyulan gün hastanede öğrenilir.
3. Memursanız: aile yardımı ödeneği için kurumunuza dilekçe verin; geriye dönük ödeme kuralları kurumdan kuruma değişir, dolayısıyla beklemeyin.
4. Beyanname veriyorsanız: ad ve adres değişikliğini vergi dairesine ve mali müşavirinize bildirin; e-fatura ve e-arşiv kayıtlarındaki unvanın kimlikle uyuşması gerekir.
5. Mal rejimini değiştirmeyi düşünüyorsanız: notere gidin. Nikâhtan sonra da yapılabilir, ama ne kadar geç yapılırsa o kadar çok şey zaten edinilmiş mal sayılmıştır.
6. İkiniz de: hayat sigortası ve bireysel emeklilik sözleşmelerindeki lehtar bilgisini gözden geçirin. Vergiyle ilgisi yok, ama kâğıtlara zaten bakıyorsunuz.

Yukarıdakilerin hiçbiri için mali müşavir şart değil. Şart olan durumları da adıyla sayalım: eşlerden birinin yurt dışında geliri ya da ikametinin olması, yabancı uyruklu eş, ikinizden birinin şirket ortaklığı, ve gelire bağlı sosyal yardım alınan bir dönem. Bu hâllerde küçük tercihler ciddi tutarları oynatır ve danışmanlık kendini amorti eder.

Bunu açıkça söylemekte fayda var, çünkü buradaki beklentiler çoğu zaman yanlıştır. İkiniz de sigortalı çalışıyorsanız ve benzer gelirleriniz varsa, evlilik gelir verginizi hiç değiştirmez. Bordronuz aynıdır, diliminiz aynıdır, yıl sonunda yapılacak bir düzeltme yoktur.

Aritmetiğin gerçekten değiştiği durumlar şunlardır:

• biriniz çalışmıyorsa — geçici olarak ya da değil
• biriniz memursa ve diğeri çalışmıyorsa
• planlanmış bir kariyer molası, öğrenim dönemi ya da doğum sonrası izin varsa
• miras ve mal rejimi tarafında, yani ikinizden birine bir şey olduğunda

Bunların hiçbiri sizin durumunuz değilse, gerekli bildirimleri yapın ve konuyu kapatın. Para çok daha büyük olasılıkla sigorta poliçelerinizde bulunur — iki ayrı ev iki kez ödediği için — ve bir yerde topladığınız düğün kayıtlarında, örneğin düğün web sitenizin arkasındaki iletişim listesinde, çünkü geri kalan bildirimleri hızlandıran şey odur.

Bu sayfadaki bütün kurallar Türkiye içindir. Oranlar, göstergeler ve istisna tutarları her yıl yeniden belirlendiği için, bir tutara güvenmeden önce güncel düzenlemeyi ya da mali müşavirinizi kontrol edin.

Dört durumun her biri farklı bir sebeple önemlidir. Biriniz çalışmıyorsa hane geliri tek bordroya iner, ve o dönemde bakmakta yükümlü olunan kişi olarak sağlık güvencesinin nasıl kurulduğu para karşılığı olan asıl sorudur. Biriniz memur diğeriniz çalışmıyorsa aile yardımı ve benzeri kalemler devreye girebilir; bunlar vergi değil bordro kalemleridir ve kendiliğinden işlemez, bildirim ister.

Planlanmış bir kariyer molası, öğrenim dönemi ya da doğum sonrası izin varsa hesabı önceden yapın, sonradan değil. Bu dönemler tam da farkın en çok hissedildiği ve en az fark edildiği dönemlerdir, çünkü hane geliri zaten düşerken kimse tek tek kalemlere bakmaz.

Miras ve mal rejimi tarafı ise vergiyle hiç ilgili değildir ve listedeki en büyük kalemdir. Evlilikle birlikte hangi rejimin geçerli olduğunu, ve farklı bir düzen istiyorsanız bunun nasıl kurulduğunu bir kez öğrenin. Bu, düğün hazırlığının içinde on dakika süren ve yirmi yıl sonra anlam kazanan tek konudur.

Pratikte çoğu çift için sonuç şudur: bir kez hesaplayın, kararı verin, sonra bir daha düşünmeyin. Tanıdık çevresinden duyulan kestirme kurallar burada güvenilir değildir, çünkü hepsi sizin olmayan rakamlara dayanır.