Oczepiny: tradycja, godzina i alternatywy

Niewiele weselnych zwyczajów dzieli salę tak równo jak ten. Część gości go uwielbia. Część sali to trzy dorosłe osoby, które nie chciały być wywołane na parkiet i posortowane według stanu cywilnego przy stu pięćdziesięciu świadkach.

Ten tekst mówi, skąd zwyczaj pochodzi, jak zwykle przebiega, dlaczego blednie i co pary wstawiają w jego miejsce. Celem jest opisanie go, a nie polecenie: wiedza, co to właściwie znaczy, jest dokładnie tym, czego większość ludzi potrzebuje, żeby zdecydować, czy to zostawić.

Oczepiny są w Polsce starsze i lepiej osadzone niż angielskie rzucanie bukietem, z którym bywają mylone. Nazwa pochodzi od czepca — nakrycia głowy noszonego przez mężatki. Obrzęd polegał na zdjęciu pannie młodej wianka i nałożeniu jej czepca, co oznaczało przejście ze stanu panieńskiego do stanu małżeńskiego i przyjęcie jej do grona mężatek. Robiły to kobiety, zwykle druhny i starsze krewne, i był to obrzęd, a nie zabawa.

Wianek z mirtu albo rozmarynu z czasem ustąpił welonowi, a czepiec zniknął zupełnie. To, co zostało, to sam gest zdjęcia welonu i moment w programie wesela, w którym on się dzieje — mniej więcej o północy, między pierwszą a drugą częścią zabawy. Rzucanie welonem niezamężnym kobietom i muszką albo krawatem kawalerom jest formą znacznie młodszą, dwudziestowieczną, i to ona wypełnia dziś ten kwadrans.

Rzucanie bukietem to osobna historia: angielska, wiktoriańska, przywieziona do Polski przez filmy i wesela oglądane w telewizji. Dołączyło do oczepin dopiero w ostatnich dekadach i wiele par robi dziś jedno i drugie w tym samym momencie. Warto to wiedzieć, bo ułatwia decyzję — modyfikując rzucanie bukietem, nie rozbieracie niczego prastarego.

Jeśli zostawiacie oczepiny, technika ma większe znaczenie niż tradycja. Większość niezręczności bierze się z inscenizacji, nie z pomysłu.

1. Godzina: około północy, po pierwszej porcji zabawy, zwykle tuż przed ciepłą kolacją albo zaraz po niej. Sala jest już rozgrzana i nikt nie jest sztywny.
2. Zapowiedź: ogłasza wodzirej albo DJ. To jest punkt, w którym całość zostaje poprowadzona dobrze albo źle.
3. Grupa: tradycyjnie niezamężne kobiety i kawalerowie; coraz częściej każdy, kto ma ochotę.
4. Rzut: przez ramię, bez patrzenia. Metr dalej, niż wam się wydaje.
5. Potem: zdjęcie, taniec pary, która złapała, i powrót do muzyki. Całość: dziesięć minut.

Dwie uwagi praktyczne. Do rzucania używajcie mniejszej wiązanki, a nie własnego bukietu — bukiet ślubny jest ciężki, drutowany i drogi, i nie przeżywa złapania. Kwiaciarnie robią taką wiązankę za mniej więcej 60 do 150 zł, dzięki czemu wasza zostaje w całości do zasuszenia. Welon jest w tej samej sytuacji: jeśli chcecie go zachować, rzucajcie drugim, tańszym.

I ustalcie treść zapowiedzi z wodzirejem. Różnica między „kto ma ochotę, zapraszamy” a „wszystkie panny na parkiet” to różnica między momentem włączającym a publicznym audytem sali. Wodzirejom warto też powiedzieć, czego nie chcecie: część zabaw doklejanych do oczepin — z zawiązywaniem oczu, przebieraniem i wyławianiem czegoś z tłumu — bawi wodzireja bardziej niż gości.

Podawane powody są zaskakująco zbieżne i żaden z nich nie jest wzdraganiem się przed tradycją.

• Sortuje gości publicznie według stanu cywilnego. To brzmi inaczej dla owdowiałej babci, dla świeżo rozwiedzionej koleżanki i dla kogoś, kto jest z partnerem od piętnastu lat bez ślubu.
• Zakłada hierarchię. Niewypowiedziana przesłanka brzmi, że małżeństwo jest tym, na co wszyscy czekają, a grupa na parkiecie stoi jeszcze w kolejce.
• Liczby bywają bezlitosne. Dwie osoby na parkiecie to nie tłum, to reflektor.
• Przerywa zabawę. Sala potrzebuje chwili, żeby wrócić, a rozkręcony parkiet trudno odzyskać.
• Zdjęcia rzadko wychodzą. Las rąk i rozmazany bukiet.

Po drugiej stronie kontrargument też jest realny: przy młodej liście gości, gdzie wszyscy się znają, oczepiny naprawdę bawią, są szybkie i dają fotografowi kadr z ruchem.

Rozstrzyga zwykle sala, nie zasada. Popatrzcie na swoją listę gości i policzcie, kto faktycznie stanąłby na tym parkiecie. Jeśli uczciwa odpowiedź brzmi „trzy osoby, z czego dwie by tego nie znosiły”, to jest wasza odpowiedź.

Większość zamienników zachowuje kwiaty i porzuca sortowanie.

Taniec par według stażu małżeństwa jest najpewniejszym zamiennikiem. Daje prawdziwy moment, zwykle z parą po siedemdziesiątce w finale, i nie wymaga od nikogo deklarowania czegokolwiek o sobie. Na polskich weselach działa tym lepiej, że dziadkowie na sali są, a wodzirej i tak lubi mieć coś do poprowadzenia.

Cokolwiek wybierzecie, obowiązują te same dwie zasady co przy rzucie: mniej niż pięć minut i pewność, że osoba przy mikrofonie wie, co ma się wydarzyć. Zamiennik wytłumaczony źle jest gorszy niż tradycja, którą zastąpił.

Jeśli rezygnujecie, nie musicie tego ogłaszać. Nikt nie zauważa nieobecnej tradycji w środku zabawy. Jedyne osoby, które muszą wiedzieć, to wodzirej albo DJ i fotograf — inaczej oboje będą czekać na sygnał, który nigdy nie padnie.

Jeśli zastępujecie, obowiązuje odwrotność: osoba przy mikrofonie potrzebuje scenariusza, bo taniec par według stażu wytłumaczony źle wymaga trzech podejść, zanim ktokolwiek wyjdzie na parkiet.

Tak czy inaczej zdecydujcie, co dzieje się z samym bukietem i welonem. Możliwości są cztery: zasuszyć, oddać jeszcze tej nocy, rozdzielić na kwiaty albo po prostu zostawić. Zasuszenie jest decyzją, którą trzeba podjąć w ciągu dnia albo dwóch od wesela, więc lepiej wiedzieć to wcześniej, niż znajdować kwiaty w umywalce w niedzielę. Welon w wielu rodzinach zostaje i wraca po latach — to jedna z niewielu pamiątek weselnych, po którą ktoś naprawdę sięga.

Jeszcze uwaga do przebiegu wieczoru: cokolwiek wybierzecie, dzieli tę samą godzinę z tortem, ciepłą kolacją i pierwszym tańcem, a wieczór idzie lepiej, gdy te punkty są rozłożone, a nie ułożone jeden na drugim. Godziny zwykle lądują na stronie ślubnej pary, dla usługodawców i gości, i to jest dobre miejsce, żeby sprawdzić, czy ta godzina nie jest już pełna.