Nikâhta ne zorunlu, ne âdet?

Nikâh planlayan çiftler çoğu zaman bütün akışın önceden belirlenmiş olduğunu sanır, sonra büyük kısmının konuşularak değiştiğini ve küçük bir kısmının hiç değişmediğini fark eder.

Bu yazı ikisini ayırıyor. Âdetleri, nereden geldiklerini ve değiştirilip değiştirilemeyeceklerini anlatıyor; gerçekten zorunlu olan az sayıdaki unsuru ayrıca işaretliyor. Resmî nikâhla dinî nikâh arasındaki farkı da net biçimde koyuyor, çünkü bu ikisinin karıştırılması bu konudaki en pahalı yanlış anlamadır.

Seçim yapmaya başlamadan önce bu ayrımın önünüzde durması işinizi kolaylaştırır.

İstenen belgeler, randevu süresi ve ücret belediyeden belediyeye ve yıldan yıla değişiyor. Bu yüzden burada bir belge listesi ya da bir tutar yazmıyoruz; bir yıl içinde yanlış olacak bir liste yazmış oluruz. Doğru adres kendi belediyenizin evlendirme dairesidir ve ilk telefonda sorulacak üç şey şudur: hangi belgeler, ne kadar önceden randevu ve salonun hangi günleri müsait.

Tablonun alt yarısındaki her şey konuşularak değişir. Salonlar ve memurlar bu soruları sürekli duyuyor; cevap genellikle evet oluyor ve hayır olduğunda genellikle belirli, söylenebilir bir gerekçesi bulunuyor.

Gelinin en son girmesi, babasının koluna girmiş olması ve salonun ayağa kalkması bir nikâhın en tanıdık görüntüsüdür; ve neredeyse tamamı âdettir.

Gelini kimin verdiği. Türkiye'de bu soru iki ayrı âdette görünür: gelin alma sabahında beline kırmızı kuşağı bağlayan kişi ve salona onu getiren kişi. İkisi de geleneksel olarak baba ya da erkek kardeştir. Bu tercihin tarihsel okuması bir hanedan diğerine devir teslimdir ve bugün pek çok kişiye ters geliyor; ikisini de değiştirmenin önünde hiçbir engel yok.

Olağan sayılan varyasyonlar:

• Anne ve babayla birlikte girmek.
• Anneyle, kardeşle, bir çocukla ya da bir arkadaşla girmek.
• Yalnız girmek.
• Çiftin birlikte girmesi; sürprizi ortadan kaldırır ve giderek daha çok seçiliyor.

Masada kim nerede oturur. Bunun sabit bir kuralı yok. Salon ve memur bir yerleştirme yapar, iki yön de olağandır ve asıl belirleyici genellikle ışık ile fotoğrafçının çekim açısıdır. Bir tercihiniz varsa, salona girdiğinizde değil randevuyu alırken söyleyin.

Duvağın açılması. Yüzün kapalı olup olmayacağı, kimin açacağı ve ne zaman açılacağı tamamen sizin kararınız. Buna bağlı bir hediye de var: yüz görümlüğü. Kimin vereceğinin önceden konuşulması iyi olur, çünkü bu, karşılığı olan bir âdettir ve o anda hazırlıksız yakalanmak kimseyi memnun etmez.

Zorunlu olanla âdet olanın en çok iç içe geçtiği yer törenin ortasıdır.

1. Memurun soruları. Her birinize diğeriyle evlenmek isteyip istemediğiniz sorulur ve cevabın açık, duyulur ve tereddütsüz olması gerekir. Zorunludur.
2. Tanıklar. İki tanık zorunludur. Ne yaptıklarını anlayacak durumda olmaları ve kimlikleriyle orada bulunmaları gerekir; bunu bir hafta önce hatırlatın, çünkü unutulan tek şey neredeyse her zaman kimliktir.
3. Yüzükler. Âdettir, zorunlu değildir. Türkiye'de sağ elin yüzük parmağına takılır ve memur bunu törenin akışına yerleştirir. İki yüzük yerine bir yüzük ya da hiç yüzük de tamamen mümkündür.
4. İlan. Memur evliliği ilan eder. Evlilik tam bu anda kurulur; öpücükte ya da imzada değil.
5. İmzalar ve evlenme cüzdanı. Siz, tanıklar ve memur imzalar; cüzdan aynı gün verilir. Bunu kaybetmeyin, sonradan ihtiyaç duyacağınız ilk belge odur.

Öpücük, bu arada, törenin bir parçası değildir. Memurlar salon beklediği için davet eder ve istemediğinizi söylemeniz tamamen makuldür; bunu önceden söylemek, o anda söylemekten kolaydır.

Müzik, okunacak bir metin ya da şiir ve kısa konuşmalar salona ve memura göre değişir. Belediye salonlarının çoğunda nikâhlar arka arkaya sıralanmıştır ve tören için ayrılan süre kısadır. Programa bir şey ekleyecekseniz bunu randevuyu alırken söyleyin; o gün sormak, cevabın hayır olduğu tek zamandır.

Nikâhın etrafındaki âdetler en görünür ve yöreden yöreye en çok değişen kısımdır. Bunlardan biri ise âdet değil, doğrudan hukuk meselesidir.

İmam nikâhı. Dinî nikâh, ailenin ya da çiftin isteğiyle kıyılan ayrı bir törendir ve hukuken evlilik kurmaz. Miras, soybağı, sosyal güvenlik, velayet ve boşanmayla ilgili sonuçların hiçbiri buna bağlanmaz; yalnızca dinî nikâhla yaşayan bir eşin hukuki koruması yoktur. Bu yüzden yerleşmiş ve güvenli sıra şudur: önce resmî nikâh, sonra dinî nikâh. Ailenizde bunun tersini öneren biri varsa, konuşulması gereken şey âdet değil, sonucun kime zarar verdiğidir. Tereddüt varsa kendi belediyenizin evlendirme dairesine ya da bir avukata sorun.

Müftülükte kıyılan nikâh. Burada çok sık yapılan bir karışıklık var. İl ve ilçe müftülükleri de evlendirme memuru yetkisiyle nikâh kıyabiliyor; ama bu dinî nikâh değil resmî nikâhtır ve belediyede kıyılanla tamamen aynı hukuki sonucu doğurur. Yani müftülükte kıydırmak resmî nikâhın yerine geçen bir şey değildir, resmî nikâhın kendisidir. Hangi müftülüğün bu hizmeti verdiğini ve nasıl başvurulacağını doğrudan müftülüğe sorun.

Mevlit ve dua. Pek çok ailede nikâhın yanında ya da düğünden önce mevlit okutulur, bazı ailelerde nikâh sonrası kısa bir dua yapılır. Bunun bir kuralı yok ve düğün gününe sıkıştırmak zorunda değilsiniz. Ayrı bir günde yapmak hem daha rahat oluyor hem de gelemeyecek kadar yaşlı akrabaların katılabildiği tek biçim oluyor.

Davul zurna ve kapı. Nikâh salonlarının çoğu kapının önünde çalınmasına belirli bir alanda ve belirli bir süre izin verir; bazıları hiç vermez. Sebep estetik değil, arka arkaya sıralanmış nikâhlar arasındaki sürenin kısalığıdır. Sorun ve cevabı yazılı alın; sözlü alınan izinler o gün nöbette olan kişiye bağlı kalıyor.

Fotoğraf ve video. Kurallar salondan salona sert biçimde değişir: bazıları her yerden çekime izin verir, bazıları yalnızca sabit bir noktadan, bazıları tören sırasında hiç. Erken sorun, çünkü bunu o gün öğrenen bir fotoğrafçı yanlış günü planlamış demektir.

Tebrik sırası ve nikâh şekeri. Nikâhtan sonra sıraya girilip tebrik edilmesi ve büyüklerin elinin öpülmesi âdettir. Yüz elli kişiyle bu kırk dakika sürer ve salonun bir sonraki nikâh için o yere ihtiyacı vardır. Pek çok çift bu yüzden tebriği salonda değil düğün yerinde topluyor; nikâh şekeri de çoğunlukla orada dağıtılıyor.

Bu yazıdaki neredeyse her soru tek bir görüşmede cevaplanıyor ve o görüşme çiftlerin beklediğinden çok daha erken yapılmalı.

• Neyin sabit neyin esnek olduğunu sorun. Evlendirme memurları zorunluluk ile alışkanlığı net biçimde ayırır ve hangisinin hangisi olduğunu söylerler.
• Müziği ve okunacak metni erken sorun, çünkü yazılı bir uygulaması olma ihtimali en yüksek başlıklar bunlar.
• Binayı sorun. Giriş, oturma düzeni, ses, ısıtma, tekerlekli sandalye erişimi ve sizden hemen önce ya da sonra bir nikâh olup olmadığı.
• Ücreti sorun. Nikâh ücretini her belediye kendi belirler; salon, gün ve saat fark yaratabilir. Güncel tutar için doğrudan evlendirme dairesine sorun, forumlardaki rakamlara değil.

Türkiye'de tek bir dinî tören biçimi olmadığını da söylemek gerekiyor. Alevi geleneğinde nikâh cemde dede tarafından kıyılabilir; Süryani, Ermeni ve Rum cemaatlerinde kilise nikâhı kendi ayin düzenini taşır; Musevi cemaatinde huppa altında yapılan tören kendi kurallarına tabidir. Hepsinde ortak olan hukuki gerçek aynı: bunların hiçbiri resmî nikâhın yerine geçmez, hepsi onun yanında durur ve sıralamayı belirleyen de budur.

Ne karar verirseniz verin, misafirlerinize ne olacağını söyleyin. Törenin akışı, saatler, nikâhtan sonra nereye gidileceği ve kapıda bir şey atılıp atılamayacağı hakkında kısa bir not, salonun önünde bekleyerek geçirilen yarım saati ortadan kaldırır; bir düğün web sitesinin gerçekten işe yaradığı yer de tam olarak burasıdır.