Naamgebruik na het huwelijk: wat verandert er wel en niet?

Zoek op 'naam veranderen na trouwen' en het halve internet legt een procedure uit die hier niet bestaat. Die artikelen komen uit landen waar een huwelijk je daadwerkelijk hernoemt en waar je daarna langs een rij loketten moet om die nieuwe naam overal doorgevoerd te krijgen. In Nederland en België is er geen nieuwe naam en dus ook geen rij loketten.

Wat er wél is, staat hieronder: het verschil tussen naamgebruik en geslachtsnaam, hoe jullie het naamgebruik in Nederland in één keer regelen, waarom de Belgische lijst leeg blijft, en welke partijen in beide landen echt bericht moeten krijgen. Dat laatste rijtje is korter dan jullie denken, want de overheid leest zichzelf.

Voordat jullie ook maar iets doorgeven, regel een paar afschriften van de huwelijksakte. Een foto met de telefoon volstaat voor sommige partijen, maar niet voor de partijen waar het om geld gaat.

• Nederland: het afschrift komt van de gemeente waar jullie zijn getrouwd, ook als jullie inmiddels ergens anders wonen. Online aanvragen met DigiD kan bij vrijwel elke gemeente. Het tarief wordt landelijk vastgesteld en jaarlijks aangepast — reken op een bedrag rond de vijftien à twintig euro per exemplaar en controleer het actuele bedrag op de site van die gemeente. Voor gebruik in het buitenland vragen jullie een meertalig uittreksel aan.
• België: sinds alle akten in de centrale databank (DABS) staan, kunnen jullie een afschrift bij elke Belgische gemeente opvragen, niet alleen bij de gemeente van de voltrekking. Vaak lukt het online via het e-loket of via Mijn Burgerprofiel, en veel gemeenten rekenen er niets of weinig voor. Het papieren trouwboekje speelt sinds die digitalisering geen rol meer; wat telt is het afschrift uit de databank.

Twee tot drie exemplaren is voor de meeste stellen genoeg — beduidend minder dan Amerikaanse artikelen aanraden, omdat instanties hier de basisregistratie zelf raadplegen in plaats van papier te vragen. Neem er meer als een van jullie in het buitenland geboren is, een tweede nationaliteit heeft, of bezit of rekeningen buiten het land aanhoudt. Grensoverschrijdende dossiers willen wél een origineel dat ze mogen houden.

En dan het punt waar dit hele artikel om draait: die akte bewijst dat jullie getrouwd zijn. Hij bewijst niet dat een van jullie een andere naam heeft gekregen, want dat is niet gebeurd. In de Nederlandse basisregistratie personen en in het Belgische rijksregister staat na de huwelijksdag exact dezelfde geslachtsnaam als ervoor.

Naamgebruik is een keuze over hoe jullie aangeschreven willen worden. Er zijn vier vormen: alleen de eigen naam, alleen de naam van de partner, de partnernaam gevolgd door de eigen naam, of de eigen naam gevolgd door de partnernaam. Jullie kiezen ieder apart, en niemand hoeft iets te kiezen.

Rij drie en vier zijn de rijen die stellen verrassen. Naamgebruik bepaalt hoe overheidsinstanties jullie aanschrijven, niet wie jullie in het register zijn. Op het paspoort, de identiteitskaart en het rijbewijs blijft de eigen geslachtsnaam staan, en dat is geen fout die iemand vergeten is te herstellen. Diploma's, hypotheekakten en arbeidsovereenkomsten blijven om dezelfde reden op de eigen naam staan en hoeven niet te worden aangepast.

Er bestaat wél een echte naamswijziging, maar die heeft niets met trouwen te maken: een verzoek tot geslachtsnaamwijziging loopt via Justis, wordt bij koninklijk besluit toegekend, kan alleen op een beperkt aantal gronden en kost enkele honderden euro's. Een huwelijk is geen van die gronden.

In België is er niet eens een keuze te maken. Er bestaat geen naamgebruik, geen registratie, geen formulier. Wie in de omgang 'mevrouw' plus de naam van de echtgenoot wordt genoemd, doet dat op precies dezelfde juridische grond als een bijnaam: geen. Op elk officieel document staat de eigen naam, levenslang. De vijf punten hieronder zijn wat er in België dan wél te doen valt.

1. Het afschrift van de huwelijksakte — bij elke gemeente op te vragen, meestal ook online. Eén exemplaar in het dossier thuis, één voor de bank of de notaris.
2. Het huwelijksvermogensstelsel — dit is de echte juridische verandering van de trouwdag. Zonder huwelijkscontract vallen jullie onder het wettelijk stelsel: wat jullie tijdens het huwelijk verdienen en verwerven is gemeenschappelijk, wat elk van jullie ervoor al had en wat jullie erven of geschonken krijgen blijft eigen. Afwijken kan alleen via een notaris, en dat kan ook nog ná de trouwdag.
3. Het rijksregister — de gemeente registreert het huwelijk zelf. Instanties die het rijksregister mogen raadplegen, zoals de belastingdienst, weten het dus zonder dat jullie iets sturen.
4. Het ziekenfonds — meld het huwelijk als een van jullie als persoon ten laste is ingeschreven of dat wil worden, want die status hangt aan het inkomen van het gezin en niet aan de burgerlijke staat alleen.
5. Bank, verzekeraars en werkgever — die krijgen niets automatisch. De begunstiging op een levensverzekering en het samenvoegen van de familiale en de hospitalisatieverzekering zijn hier de twee die geld waard zijn.

De Engelstalige naamswijzigingschecklist is voor een Belgisch stel dus letterlijk leeg. Het echte werk zit in het vermogensrecht en in de verzekeringsmap — twee onderwerpen die in die checklists helemaal niet voorkomen.

Sommige documenten leggen een feit op een moment vast en worden daarna nooit herschreven. Proberen ze te laten aanpassen kost tijd en soms geld, en levert niets op.

• De geboorteakte. Die gaat over jullie geboorte, niet over de naam die jullie nu voeren. Hij wordt voor een huwelijk nooit aangepast.
• Diploma's, getuigschriften en beroepstitels. Die blijven staan op de naam die jullie droegen toen jullie ze haalden — wat ook de enige juiste naam is, want ze bewijzen iets over dat moment.
• Oude arbeidsovereenkomsten, loonstroken en referenties. Zelfde principe: het zijn stukken uit het verleden.
• Eigendomsakten en de hypotheek. Het kadaster en de notaris werken met de geslachtsnaam, en die verandert niet. Een huwelijk raakt wel de vraag hoe jullie eigenaar zijn, en dat is een gesprek met de notaris, geen naamskwestie.

En één ding dat mensen juist in de andere richting vergeten: de begunstiging op een levensverzekering of overlijdensrisicoverzekering gaat buiten een testament om. Staat daar een vaste zin als 'de echtgenoot van de verzekeringnemer', dan volgt die het huwelijk vanzelf. Staat er een naam — een ouder, een ex-partner, een broer — dan verandert er door het trouwen niets en krijgt die persoon het geld. Dit nakijken kost tien minuten en is verreweg het waardevolste kwartier op deze hele pagina.

Hetzelfde geldt voor de contactpersoon bij nood op het werk, in het medisch dossier en op school als jullie kinderen hebben. Niets van jullie huwelijk verspreidt zich vanzelf naar die velden: elk daarvan is ooit door iemand ingetypt en blijft zo staan tot iemand het opnieuw intypt.

Vier tot zes weken is ruim, en dat komt doordat de helft van de klassieke lijst hier wegvalt. Het schema hieronder gaat ervan uit dat het afschrift binnen een week na de bruiloft binnen is.

Het reisprobleem waar Engelstalige artikelen zo mee vollopen — ticket op de nieuwe naam, paspoort nog op de oude — bestaat hier eenvoudig niet, omdat er geen nieuwe naam is. Boek gewoon op de naam die in het paspoort staat, dus op jullie eigen naam, ook als een van jullie in het dagelijks leven vanaf nu de partnernaam gebruikt. De enige uitzondering is een stel waarvan één partner een nationaliteit heeft waar de naam bij huwelijk wél wijzigt; dan telt het document dat dat land afgeeft.

Iedereen vertellen welke naam jullie voortaan gebruiken is het makkelijkste deel. Staat er nog een trouwwebsite van de dag zelf online, dan doet één zin daar in één keer wat anders honderd losse berichtjes moeten doen — en het scheelt gasten het giswerk bij het adresseren van de bedankkaart.