Inhoudsopgave
Geen wet bepaalt wie er in een kerk mag trouwen. Elk kerkgenootschap en elke plaatselijke gemeente stelt eigen voorwaarden, en die komen meestal neer op vier dingen: een band met die gemeente, een vorm van huwelijksvoorbereiding, een doorlooptijd van maanden, en een voorganger die het wil doen. Eén regel is wél wet: de kerkelijke plechtigheid mag niet vóór het burgerlijk huwelijk plaatsvinden.
Twee vragen bepalen of een bepaalde kerk jullie kan trouwen: of die gemeente ja zegt, en hoelang haar eigen traject duurt. Dit artikel behandelt allebei, en voegt daar de rooms-katholieke route aan toe, die een langere en formelere lijst kent dan alle andere.
Let ook op wat er níet in staat. Voor de burgerlijke stand maakt het niet uit of er een kerkelijke dienst is; het huwelijk is voltrokken op het gemeentehuis. Omgekeerd geldt het wel: een kerk die jullie trouwt zonder dat de gemeente het al deed, is in Nederland strafbaar. Alles hieronder is dus kerkelijke voorwaarde, en een kerk die nee zegt, houdt jullie huwelijk niet tegen.
1. Of die kerk jullie wil trouwen
De meeste kerken beginnen bij de band met de gemeente. Hoort een van jullie erbij, zijn jullie er gedoopt of komen jullie er al een tijd, dan is het antwoord meestal ja en de bijdrage meestal lager. Is er geen enkele band, dan lopen de antwoorden uiteen van een warm welkom tot een beleefd nee, en dat nee is niet persoonlijk: sommige gemeenten trouwen alleen eigen leden, juist zodat de voorganger mensen trouwt die hij kent.
Vier vragen beslissen de meeste gevallen, en ze horen alle vier in het eerste gesprek thuis:
- Moeten we lid zijn, en wat telt hier als lid? De ene gemeente neemt genoegen met regelmatig meeleven, de andere vraagt formeel lidmaatschap gedurende een periode, en een derde vindt een familieband voldoende.
- Moet een van ons gedoopt zijn? De rooms-katholieke, oud-katholieke en protestantse kerken vragen doorgaans dat ten minste een van jullie gedoopt is. Evangelische en baptistengemeenten vragen vaker een persoonlijke geloofsbelijdenis van jullie allebei.
- Is een van ons eerder getrouwd geweest? Dit is de vaakst voorkomende hobbel. In de rooms-katholieke kerk is voor een nieuw kerkelijk huwelijk in beginsel een nietigverklaring van het vorige nodig. Binnen de Protestantse Kerk in Nederland ligt het bij de kerkenraad en de predikant, en het antwoord verschilt van gemeente tot gemeente in dezelfde stad.
- Mag onze eigen voorganger meedoen? Sommige kerken staan erop dat hun eigen predikant of priester voorgaat; andere laten een gastvoorganger toe met toestemming, of een dienst die jullie samen invullen.
Eén juridisch punt ligt onder dit alles. In Nederland mag een kerkelijke huwelijksplechtigheid pas plaatsvinden nadat het burgerlijk huwelijk is voltrokken, en de voorganger die zich daar niet aan houdt, is strafbaar. De meeste kerken vragen daarom om het trouwboekje of een uittreksel van de huwelijksakte voordat zij de dienst inplannen. In België staat dezelfde volgorde in de Grondwet. Wie op dezelfde dag naar het gemeentehuis en naar de kerk gaat, plant dus altijd het gemeentehuis eerst.
Niets hiervan is wet. Het is de regel van die ene gemeente, en de enige plek waar hij staat, is het trouwbeleid van die kerk.
2. Voorbereiding, doorlooptijd en wat elke traditie vraagt
Er bestaat geen kerkelijke afkondigingstermijn met juridische betekenis meer. Wat elke traditie in plaats daarvan heeft, is haar eigen voorbereidingstraject, en dat bepaalt jullie werkelijke doorlooptijd.
| Traditie | Wat er meestal gevraagd wordt | Gebruikelijke doorlooptijd |
|---|---|---|
| Rooms-katholiek | Recent doopbewijs, een gesprek met de pastoor waarin de huwelijksbevoegdheid wordt vastgelegd, een voorbereidingstraject, en dispensatie als een van jullie niet katholiek of niet gedoopt is | Zes maanden tot een jaar; het bisdom kan een minimum stellen |
| Protestantse Kerk in Nederland | Gesprekken met de predikant, instemming van de kerkenraad, en afspraken over de invulling van de dienst en de muziek | Drie tot zes maanden, langer voor gewilde zaterdagen |
| Evangelische en baptistengemeenten | Pastorale gesprekken, vaak een geloofsbelijdenis van beide partners, en het gebouwbeleid van de gemeente | Drie tot zes maanden |
| Oud-katholieke kerk | Doopbewijs en een gesprek met de pastoor; de praktijk rond eerdere huwelijken en gelijkgeslachtelijke stellen is ruimer dan de rooms-katholieke | Drie tot zes maanden |
| Joodse gemeente | De eisen van de rabbijn zelf, een ketoeba, en binnen de orthodoxe stromingen dat jullie allebei joods zijn | Bepaald door de rabbijn, niet door een centraal orgaan |
De huwelijksvoorbereiding is het onderdeel dat stellen onderschatten. Het is zelden een formaliteit: de meeste trajecten lopen over meerdere gesprekken verspreid over weken, sommige bisdommen en gemeenten werken met een cursus of een weekend, en een aantal kerken zet geen datum in de agenda voordat het traject is begonnen. Vraag in het eerste gesprek hoeveel bijeenkomsten het zijn en wanneer ze moeten starten, want dat getal — en niet de beschikbaarheid van de zaterdag — bepaalt vaak hoe vroeg jullie moeten beginnen.
Wat dit alles niet vervangt, is het burgerlijk huwelijk. De kerk voltrekt niets in juridische zin, controleert in de meeste gevallen wel of het gemeentehuis al is geweest, en zegent daarna in. Twee plechtigheden op één dag vragen dus een strak schema; hoe dat eruitziet, staat verderop in dit cluster.
3. Wat de rooms-katholieke kerk vraagt
Een katholiek huwelijk loopt op kerkelijk recht en op het beleid van het bisdom, en het papierwerk is uitgebreider dan bij welke andere traditie ook.
- Een recent doopbewijs, afgegeven door de parochie waar jullie gedoopt zijn en meestal niet ouder dan zes maanden, zodat latere aantekeningen zoals het vormsel er ook op staan
- Een voorbereidingstraject, via de parochie of het bisdom, dat vaak zes tot twaalf maanden voor de datum begint en soms een cursus of een weekend omvat
- Het huwelijksonderzoek, een gesprek met de pastoor of diaken waarin wordt vastgelegd dat jullie allebei vrij zijn om te trouwen, doorgaans ondersteund door verklaringen van familieleden of getuigen
- Het bewijs dat het burgerlijk huwelijk is voltrokken of gepland, want zonder gemeentehuis mag de plechtigheid niet doorgaan
Is een van jullie niet katholiek, dan is er dispensatie nodig voor een gemengd huwelijk; is een van jullie helemaal niet gedoopt, dan is er een verdergaande dispensatie nodig om het huwelijk kerkelijk geldig te maken. Beide worden via de parochie bij het bisdom aangevraagd en zijn in de praktijk een formulier plus wachttijd, geen strijd. Is een van jullie eerder kerkelijk getrouwd geweest, dan moet die zaak eerst zijn afgerond voordat er een datum kan worden gezet, en dat loopt op zijn eigen tempo — soms een jaar of langer — dat geen trouwagenda kan versnellen. Stellen uit verschillende kerken lezen daarnaast ons artikel over de oecumenische trouwdienst.
Vraag bij het eerste gesprek naar het beleid van het bisdom op papier. Dat document bepaalt of de datum die jullie in gedachten hebben überhaupt haalbaar is, en het scheelt drie gesprekken om er meteen naar te vragen.
Gerelateerde artikelen
4. De bijdrage en hoe die tot stand komt
Er bestaat geen landelijk tarief voor een kerkelijk huwelijk. Elke parochie en elke gemeente stelt haar eigen bijdrage vast, en twee dorpen verderop staat binnen hetzelfde kerkgenootschap een ander bedrag, dus de enige betrouwbare bron is het trouwbeleid van die kerk zelf.
Wat er komt, is bovendien meestal niet één bedrag maar vijf of zes.
| Onderdeel | Wie het bepaalt | Let op |
|---|---|---|
| Gebruik van het kerkgebouw | De parochie of de kerkenraad | Vaak sterk verlaagd of nihil voor leden; voor niet-leden de grootste post |
| Bijdrage voor de voorganger | Gewoonte, soms het beleid | Vaak omschreven als gift, wat het in de praktijk niet vrijblijvend maakt |
| Organist of musici | De musicus, via de kerk | Veel kerken vragen dat hun eigen organist speelt, ook als jullie andere muzikanten meebrengen |
| Koster | De parochie of de kerkenraad | Openen, klaarzetten en opruimen; wordt per plechtigheid gerekend |
| Koor of cantorij | Het koor zelf | Losse afspraak, en niet elk koor zingt buiten de zondagse diensten |
| Voorbereidingstraject | De parochie of het bisdom | Soms een materiaalbijdrage, soms kosteloos |
De totalen lopen uiteen van een symbolische gift in een kleine gemeente waar jullie bekend zijn tot een fors bedrag in een grote stadskerk waar jullie dat niet zijn. Vraag het trouwbeleid op met die naam erbij, want in dat document staan ook de regels die later geld kosten: of de eigen organist verplicht is, of er tijdens de dienst gefotografeerd mag worden, of er kaarsen en bloemblaadjes zijn toegestaan, en of er in het gebouw gedronken mag worden.
Muziekkeuzes raken het bedrag rechtstreeks, en de meeste kerken beperken bovendien wat er tijdens de dienst zelf klinkt. Lees daarom eerst ons artikel over muziek bij de ceremonie voordat jullie je aan een nummer hechten.
5. Hoe ver van tevoren jullie moeten beginnen
De beperking is bijna nooit het papierwerk. Het is de agenda van een gewilde kerk op een zaterdag in juni, en het voorbereidingstraject dat daarvóór klaar moet zijn.
- 12 tot 9 maanden vooraf: bel de kerk, vraag of ze jullie überhaupt willen trouwen, en houd de datum aan.
- 9 tot 6 maanden vooraf: voor een katholiek huwelijk het doopbewijs opvragen en het voorbereidingstraject starten; voor een protestantse dienst de gesprekken met de predikant beginnen en de kerkenraad om instemming vragen.
- 6 tot 4 maanden vooraf: de gesprekken lopen, lezingen en muziek kiezen, en het trouwbeleid van begin tot eind lezen.
- 3 maanden vooraf: de datum op het gemeentehuis vastzetten, want zonder burgerlijk huwelijk gaat de kerkelijke dienst niet door.
- 2 maanden vooraf: musici, koster en eventuele gastvoorganger bevestigen.
- 2 weken vooraf: de tijd van de generale repetitie afspreken en vastleggen wie het trouwboekje of het uittreksel meeneemt.
De dienst zelf staat stap voor stap in ons artikel over het verloop van een kerkelijk huwelijk. Verzamelen jullie bevestigingen van een predikant, een organist en een bloemist, dan is een afgeschermde pagina op jullie trouwwebsite een betrouwbaarder plek daarvoor dan een mailwisseling.
Twee planningspunten verrassen mensen. Kerkelijke huwelijken worden zelden op zondag gehouden, omdat het gebouw dan in gebruik is, en zaterdagmiddagen lopen soms tegen een avonddienst aan. En rond de Veertigdagentijd en de Advent zijn feestelijke plechtigheden in de liturgische kerken ongebruikelijk, in de Goede Week vrijwel uitgesloten. Ligt jullie datum om andere redenen vast, breng dat dan in het eerste gesprek ter sprake en niet in het vierde, want het kan bepalen of die kerk voor jullie werkt.
De voorwaarden zijn helder zodra jullie ze uit elkaar halen: de gemeente beslist of ze jullie trouwt, haar voorbereidingstraject bepaalt hoelang dat duurt, en haar trouwbeleid bepaalt het grootste deel van de kosten. De katholieke route voegt kerkelijk recht, dispensaties en de langste doorlooptijd toe. Niets daarvan is Nederlands recht, en niets daarvan bepaalt of jullie kunnen trouwen — behalve de volgorde, want het gemeentehuis gaat altijd voor.
Bel het kerkelijk bureau van de kerk die jullie in gedachten hebben en stel twee vragen in één gesprek: of de datum vrij is, en of ze een stel in jullie situatie trouwen.
Plannen jullie je droomhuwelijk?
Maak in enkele minuten jullie eigen trouwwebsite – met RSVP-functie, fotogalerij en meer.
