Wat kost trouwen op het gemeentehuis?

Zoek naar één prijs en jullie vinden er twaalf, allemaal ergens juist. De leges voor een huwelijksvoltrekking staan in de verordening van de gemeente zelf, en gemeenten kiezen daarin heel verschillend: de een houdt alles laag en rekent alleen zaterdag door, de ander maakt van de trouwzaal een product met vier prijsklassen.

Wat hieronder staat is daarom opgebouwd uit bandbreedtes en uit de vraag wie welk bedrag vaststelt, plus de kortste route naar het enige cijfer dat jullie bindt. Het proces waar die bedragen aan hangen, staat in de melding van het voorgenomen huwelijk.

Het helpt om te stoppen met trouwen bij de gemeente als één aankoop te zien. Het zijn er drie, en ze worden door verschillende partijen bepaald.

• De leges voor de voltrekking stelt de gemeenteraad vast in de legesverordening. Ze gelden per huwelijk en niet per persoon, ze zijn gekoppeld aan de dag en het tijdstip, en elke gemeente wijst daarnaast momenten aan waarop trouwen kosteloos is.
• Alles rond locatie en ambtenaar is waar de variatie zit: een trouwzaal in een andere prijsklasse, de eenmalige aanwijzing van een eigen locatie, de benoeming van een babs voor één dag, of een plechtigheid buiten kantoortijden.
• De afschriften van de huwelijksakte vragen jullie ná de trouwdag aan bij de gemeente waar jullie zijn getrouwd. Het tarief per afschrift is landelijk gemaximeerd, dus dit is de enige post die niet per gemeente wegloopt.

Twee kosten worden vaak voor gemeentekosten aangezien, maar zijn het niet. Trouwen jullie op een externe locatie, dan is de zaalhuur van die locatie en niet van de gemeente, en een ceremoniespreker stelt zijn eigen tarief vast. Geen van beide staat op iets wat de gemeente jullie stuurt.

Dit is de post die geen enkel stel ontloopt, en tegelijk de post met de grootste spreiding van het hele artikel. Aan de onderkant staat nul: elke gemeente is verplicht momenten aan te wijzen waarop trouwen kosteloos is. Aan de bovenkant staan zaterdagen op een gewilde locatie, waar het bedrag in sommige gemeenten een veelvoud is van dezelfde plechtigheid op dinsdagochtend. De verschillen tussen gemeenten zijn even groot als de verschillen binnen één gemeente, en ze zeggen niets over kwaliteit; ze zeggen iets over hoe die gemeenteraad haar dienstverlening wil financieren.

Er is geen landelijk onderzoek dat meet wat een Nederlands stel gemiddeld aan leges betaalt, en elk gemiddelde dat rondgaat is opgeteld uit een handvol verordeningen. Wat wél overal geldt, is de vorm: hoe verder van kantoortijd, hoe duurder. Maandagochtend vroeg is bijna overal het goedkoopst, doordeweeks overdag zit daarboven, vrijdagmiddag en zaterdag zijn het duurst, en zondagen en feestdagen doen veel gemeenten helemaal niet.

Twee praktische details veroorzaken meer wrijving dan het bedrag zelf. Leges zijn verschuldigd op het moment van de reservering, en gemeenten betalen ze bij annulering niet altijd volledig terug — soms houden ze een deel in als administratiekosten, soms alles als jullie kort van tevoren afzeggen. En het verzetten van een geboekte datum is in veel gemeenten geen gratis handeling maar een nieuwe reservering. Lees dus vóór het reserveren wat er in de verordening over annuleren en verplaatsen staat, want dat is het enige moment waarop die zin nog goedkoop is.

Kortingen bestaan zelden, maar de kosteloze momenten zijn er wel voor iedereen: er is geen inkomenstoets en geen voorwaarde aan verbonden, alleen beperkte tijden en een kort programma. Wie het geld liever aan het feest besteedt, is daar in een halfuur klaar.

De bedragen klimmen in redelijk voorspelbare stappen. De bodem is een kosteloos moment: een korte, zakelijke plechtigheid in een kleine ruimte, doordeweeks vroeg, met jullie en de getuigen en soms een handvol gasten, zonder muziek en zonder toespraak op maat. Alles daarboven wordt geprijsd door degene die het levert.

De sprong van de trouwzaal naar jullie eigen locatie is de grootste stap, en die wordt gemakkelijk verkeerd gelezen. Jullie betalen niet voor een mooiere kamer. Jullie betalen voor een aanwijzingsbesluit, voor een ambtenaar die reist en langer wegblijft, en voor een tijdstip waarop de gemeente eigenlijk dicht is. Daarom is het bedrag het hoogst op zaterdagen in het hoogseizoen, en daarom kan een landelijke locatie duurder uitvallen dan een stadse. Wil je de ceremonie ergens anders dan in het gemeentehuis, begroot dat dan als eigen regel en niet als upgrade. Wie de dag klein en juridisch houdt, vindt de redenering in alleen op het gemeentehuis trouwen.

De ambtenaar maakt de huwelijksakte op op de dag zelf en schrijft hem meteen in. Dat betekent dat een afschrift meteen te bestellen is, maar ook dat het een aparte handeling met een eigen tarief blijft: het zit niet bij de voltrekking in. Afschriften komen altijd van de gemeente waar jullie zijn getrouwd, ook als jullie later verhuizen, en tegenwoordig meestal via DigiD in een paar minuten aan te vragen.

Bestel er meer dan één. Eén afschrift bedient precies één instantie tegelijk, en banken, verzekeraars, pensioenfondsen en buitenlandse autoriteiten willen een echt afschrift en geen kopie. Twee of drie is voor de meeste stellen jarenlang genoeg, en samen bestellen scheelt de verzendkosten die anders per keer terugkomen. De routes en de doorlooptijden staan in de huwelijksakte aanvragen.

Vier andere posten duiken op gemeentepagina's op en verrassen mensen. Het trouwboekje is optioneel en kost geld; het is een aandenken en geen bewijsstuk. Een internationaal afschrift, dat jullie voor het buitenland nodig hebben, is een ander product dan het gewone en heeft zijn eigen tarief. Een eenmalige aanwijzing van een locatie kan een aanvraagbedrag kennen dat ook doorloopt als de aanvraag wordt afgewezen. En verzetten of annuleren van een geboekte datum is in veel gemeenten geen gratis handeling. Geen van deze posten is op zichzelf groot; samen kunnen ze een bedrag dat jullie rond dachten te hebben een vijfde optillen.

De leges kopen de juridische handeling en hooguit een zaal. Alles wat de dag als bruiloft laat voelen, komt ergens anders vandaan:

• bloemen voor de zaal en voor in de hand
• fotografie, binnen wat de trouwzaal toelaat
• muziek, voor zover de ruimte die aankan
• ringen, kleding, vervoer, haar en make-up
• alles wat erna komt, van een borrel tot een zaal
• een vrije ceremonie, als jullie die ernaast willen

Die laatste post is voor veel stellen de grootste, en hier werkt het Nederlandse stelsel juist tegen jullie in plaats van mee. Omdat alleen een ambtenaar van de burgerlijke stand het huwelijk mag voltrekken, kopen jullie met het tarief van een ceremoniespreker de ceremonie en niet het huwelijk — de leges van de gemeente komen daar hoe dan ook bij. De uitzondering is de babs voor één dag, waarmee die twee momenten samenvallen; hoe jullie sprekers vergelijken, staat in een ceremoniespreker kiezen.

Waar dit alles in het grotere plaatje past, staat in de budgetgids voor de bruiloft. Voor de dag zelf scheelt het veel uitleg om het adres, de aankomsttijd en de parkeersituatie op een trouwwebsite te zetten, want de hal van een gemeentehuis biedt zelden ruimte om met dertig mensen te wachten.

Voor jullie eigen bindende bedrag zoeken jullie op de naam van de gemeente samen met het woord legesverordening of de woorden kosten trouwen. Bijna elke gemeente publiceert een volledige tabel met dag, tijdstip, locatie en aanvullende diensten. Ziet de pagina er verouderd uit, bel dan en noteer de datum waarop jullie het bedrag hoorden, want tarieven worden jaarlijks bij verordening bijgesteld en pagina's lopen daarop achter.