De kousenband gooien: traditie of plaatsvervangende schaamte?

Dit is de trouwtraditie die een zaal het betrouwbaarst verdeelt, en die scheiding loopt niet zozeer langs leeftijd als langs situatie: het hangt bijna volledig af van wie er kijkt.

Voor Nederlandse en Vlaamse lezers is er nog een reden om erover te lezen, en dat is dat het gebruik hier eigenlijk niet bestaat. Je komt het tegen op Amerikaanse bruiloften, in films en soms op een bruiloft hier waar iemand het uit een serie heeft opgepikt. Wie het overweegt, neemt dus geen traditie over uit de familie maar importeert er een.

Hieronder waar het gebruik vandaan komt, hoe het meestal wordt opgevoerd, waarom stellen het laten vallen, en wat ervoor in de plaats komt. Zoals bij elk gebruik geldt: weten wat het betekent is wat je in staat stelt te kiezen, en heel veel mensen zoeken hierop juist omdat ze het willen weglaten en willen weten wát ze weglaten.

Het gangbare verhaal voert het terug op een middeleeuws Engels en Frans geloof dat een stuk kleding van de bruid geluk droeg, waardoor gasten er een probeerden te bemachtigen. Verhalen beschrijven gasten die het paar tot in de slaapkamer volgden en aan de jurk trokken, waarbij de kousenband naar buiten werd gegooid om ze tevreden te stellen.

Een of andere versie hiervan wordt breed herhaald, en er zijn in vroegmoderne bronnen verwijzingen naar vechtpartijen om een kousenband en naar een gebruik waarbij de kous werd weggeslingerd. Hoe rechtstreeks de moderne worp daarvan afstamt, is veel onzekerder, dus je kunt het beter beschrijven als iets waarvan gezegd wordt dat het daar begon dan als gedocumenteerd feit.

Wat wel duidelijk is, is dat de moderne, geënsceneerde vorm twintigste-eeuws en grotendeels Amerikaans is, en dat hij gevormd werd door dezelfde krachten als het gooien van het bruidsboeket: een feest met een dansvloer, een dj met een microfoon en een fotograaf die beweging zoekt.

De verspreiding weerspiegelt dat. Het is gebruikelijk op bruiloften in de Verenigde Staten, komt af en toe voor in Canada, is ongewoon in Groot-Brittannië en Ierland, en is in het grootste deel van continentaal Europa — Nederland en België inbegrepen — vrijwel onbekend.

Doen jullie het toch, dan bepaalt de regie of het leuk is of om te huilen. De standaardvolgorde:

1. Na het gooien van het boeket, meestal meteen erna.
2. De bruid gaat zitten op een stoel op de dansvloer.
3. De kousenband wordt afgehaald, met de hand of, in de versie waar de meeste mensen aan denken, met de tanden.
4. De ongetrouwde mannen worden geroepen.
5. Hij wordt gegooid over de schouder.
6. In sommige versies schuift wie hem vangt de kousenband daarna om het been van wie het boeket ving.

Die laatste stap is waar het meeste ongemak samenkomt, want er zijn twee gasten bij betrokken die zich er niet voor opgegeven hebben en elkaar misschien niet kennen. Alleen die stap schrappen haalt al een groot deel van het bezwaar weg.

Praktische opmerkingen als jullie het doen. Draag er twee, een om te gooien en een om te houden, voor ruwweg 10 tot 30 euro per stuk uit een webshop; in Nederlandse en Belgische bruidszaken liggen ze niet standaard. Draag de gooivariant lager op het been. En brief de dj, want de muziekkeuze op dit moment is wat het van een grap in iets vervelends laat omslaan.

De redenen die genoemd worden zijn concreet en praktisch, niet preuts.

• Het publiek. Een kledingstuk onder een jurk vandaan halen voor de ogen van grootouders, collega's en kinderen is iets anders dan het onder vier ogen doen, en geen enkele framing verandert dat.
• Het wijst gasten aan. Zowel het sorteren van ongetrouwde mannen als het koppelen van twee vreemden erna is iets wat wordt opgelegd aan mensen die kwamen eten.
• Er zijn kinderen bij. Op de meeste bruiloften, en dit is het moment dat ouders er achteraf het vaakst over noemen.
• Het leest als bezit. De historische wortels gaan over de bruid als prijs, en dat is in de enscenering leesbaar, ook voor gasten die niets van die geschiedenis weten.
• Het legt de dansvloer plat. Tien minuten geënsceneerde bezigheid midden op de avond is lastig te herstellen.

Daar staat tegenover dat het bij een jonge gastenlijst waar iedereen elkaar kent en de zaal in de juiste stemming is, oprecht grappig kan zijn en binnen vijf minuten voorbij.

De bruikbare toets is dezelfde als bij het bruidsboeket: stel je de concrete mensen voor die op jullie bruiloft op die vloer zouden staan, en de concrete mensen die zouden toekijken. Krimpt er iets in je bij dat beeld, dan is de beslissing genomen.

De meeste alternatieven houden het idee van een gedeeld moment op de dansvloer vast en laten het uitkleden vallen.

Het schoenenspel heeft in Nederland en Vlaanderen precies de plek in het programma ingenomen die de kousenband in Amerika heeft, en niet zonder reden: het zet het bruidspaar in het midden in plaats van de gasten, het duurt een minuut of acht, en het levert precies de reactie op waar de oude traditie op mikte.

Jullie hoeven niet aan te kondigen dat jullie het overslaan. Niemand merkt een afwezige traditie op. Twee mensen moeten het wel weten:

• De dj of de band, die het anders in het draaiboek heeft staan en het gaat omroepen.
• De fotograaf, die de avond rond een klein aantal vaste momenten plant.

Houden jullie het wel, brief dan diezelfde twee mensen over de versie die jullie willen, en vooral of de tanden erbij komen en of het koppelen aan het eind gebeurt. Zonder briefing draait een dj de versie die hij altijd draait.

Denk ook aan de plaatsing. De kousenband, het boeket, de taart en de eerste dans vallen allemaal in hetzelfde drukke uur, en ze op elkaar stapelen levert een uur op waarin niemand danst. Ze over de avond spreiden, of twee van de vier schrappen, is wat een dansvloer in leven houdt.

Tot slot iets voor wie onder druk staat van familie of vrienden om het erin te houden. Dit is geen traditie met gewicht erachter; hij is ongeveer even oud als de opgenomen muziek waarop hij gedanst wordt, en in deze landen heeft hij nooit bestaan. Niemand in de zaal zal zich de afwezigheid herinneren, en een klein aantal mensen zal stilletjes opgelucht zijn. Wie erop aandringt, dringt bijna altijd aan op de versie die hij op andermans bruiloft zag, en dat is geen argument over die van jullie. Willen jullie het gesprek helemaal omzeilen, laat het dan simpelweg weg uit het programma dat jullie op jullie trouwwebsite publiceren, en het komt niet ter sprake.